SISTEME YA VUPULANI BYA VUMBANO WA NHLUVUKISO
NDZULAMISO
VUPULANI BYA VUMBANO WA NHLUVUKISO
RITO RO RHANGA
Mfumo wa muganga wu endla ntirho lowukulu eka ku tlakusa ku antswisiwa ka Afrika Dzonga. Nghingiriko wa ku hundzuluxa yo tumbuluxa vaMasipala vo hava xihlawuhlawu ku ya hi mihlovo ya vanhu naswona lava tirhisekaka i goza ra nghingiriko wa nkoka ku ya eka ku pfula tindlela to va mfumo wa muganga wu hetisisa ntirho wa wona wa nhluvukiso.
Magoza ya nkoka ya nghingiriko lowu yo hundzuluxa a ya katsa leswi landzelaka:
ku nyika xivumbeko xa dokumente ya swinawana leswi swi twisisekaka no khutaza hi ku tirhisa Phepha ro Basa ra mfumo wa muganga;
ndlela yo ava nakambe leyi nga byala vaMasipala lava tirhekaka; na ku nyikana xivumbeko xintshwa xa xinawu xa mfumo wa muganga hi ku endla ntirho wa ku sungula Nawu wa Swivumbeko swa ka Masipala na Nawu wa Tisisteme ta ka Masipala.
Tani hi leswi mfumo wa muganga wu nga va na nhlawulo hi ra 5 wa N?wendzamhala hi 2000 xiphemu xa ku hundzuluxa xi fikile emakumu na sisteme ya mfumo wa muganga yi nga sungula ku tirha hi xiyimo xa lexi nga tiya.
Vupulani bya vumbano wa nhluvukiso i yin?wana ya switirhisiwa swa nkoka eka mfumo wa muganga ku kota ku fikelela ntirho wuntshwa wa wona lowo hluvukisa. Ku hambana hi tlhelo ra leswi vupulani byi swi endleke eka mikarhi leyi yi nga hundza, sweswi Vupulani bya vumbano wa nhluvukiso byi voniwa tani hi ntirho wa vufambisi bya Masipala, tani hi xiphemu xa sisteme ya vumbano bya vupulani na vuhangalasi. Nghingiriko wa IDP wu endleriwe ku fikelela swiboho swa timhaka to fana na bajete ya Masipala, vufambisi bya misava ya tiko, ku tlakusa nhluvukiso wa ikhonomi ya muganga na ku hundzuluxa tindhawu hi nghingiriko wa ku vulavurisana, ya nandzelerisano na nghingiriko wo twisiseka. Hambiswiritano, vupulani bya vumbano wa nhluvukiso , a byi nga ta tivisa ntsena vufambisi bya Masipala, kambe byi fanele ku letela timhaka ta xihatla ta le ka swiphemu swin?wana swa hulumende, mabindzu lama pfunetaka hi swa mitirho, ti-NGO na vatirheriwa va phurayivhete lava nga endzena ka xifundza xa Masipala.
Eka nkarhi lowu nga hundza wa hofisi, tihofisi to tala ta ku hundzuka ka mfumo wa muganga a ti vekile xandla eka ku lulamisela ti-IDP (vunyingi bya tona byi kale byi ya fikela eka ku lulamisela ti-LDO). Leswi swi endliwile ehansi ka swiyimo swo tika. Xivumbeko xa xinawu lexi hetisekeke a xi nga si va kona. Vulawuri byo tala bya swa miganga (ngopfu-ngopfu Huvo ya Vuyimeri bya Vuhundzuluxi) a byi ri hava matimba yo fambisa nghingiriko lowu wa ku pulana. A ku ri hava nghingiriko lowu ringetiweke ku tirhisiwa ku pulana, naswona a ku ri hava sisteme ya ku pulana leyi nga twisisekaka ku ya hi programu. Hambi swi yimile hi ndlela yo tano, hinwavo lava a va ri eka IDP ya khale va dyondzile hi nghingiriko wa nkoka ya xiyimo xa le henhla. Kutani ku ni nhlayo leyintsongo ya vulawuri bya swa miganga leyi endleke swo vonakala ku va va sungula matirhelo yo pulana lama pfunetaka ku antswisa tiprojeke na tiprogramu.
Sweswi, ku nga nkarhi wa huvo yintshwa leya ha ku hlawuriwaka, sisteme leyi nga helela ya nseketelo yi le ku tirhisiweni eka nghingiriko wa IDP leyi ya ha taka:
Nhundzu leyintshwa ya swiletelo swa IDP, leyi nga lulamisiwa hi vatirhi va xipanu xo hlawuleka eka DPLG hi ku seketeriwa hi GTZ, yi nyika nghingiriko wa vufambisi bya vupulani ni vutirhisi lebyi ringetiweke hi matirhiselo yo khutaza. Swi katsa na tidyondzo leti nga dyondziwa eka nghingiriko lowu nga hundza wa IDP.
Ku na programu ya vuleteri bya tiko hinkwaro bya timinijere ta ka masipala, va-ofisiri va swa xitekiniki, tikhanselara na vativi va swa vupulani lebyi katsaka na lava tirhaka eka vaMasipala hinkwavo.
Sisteme ya tiko hinkwaro ya vuseketeri bya Masipala wa le kusuhi (PIMSS) yi sunguriwile hi xiyimo xa vuseketeri bya provhinsi etisentareni tani hi mhaka ya ntiyiso.
VaMasipala vo tala, SALGA, tindzawulo swifundzankulu swa mfumo wa muganga na programu ya tindzawulo ta tiko ti vile kona eka nghingiriko lowu nga tswala nhundzu leyintshwa ya swiletelo ya IDP. Hikokwalaho ndzi na ku tshemba leswaku, eku heteleleni nkandziyiso lowu wu ta va xiletelo lexi nga ta pfuna na swona wu ta nyika matimba eka n?wina hinkwenu lava nga katsiwa eka nghingiriko wa IDP leyi nga ta endla leswaku IDP yi va xitirhisiwa lexi nga ta langutana na swilaveko swa rihanyo na ikhonomi ya vaaki hi ntlhontlho.
SWILETELO EKA TIDOKUMENTE LETI SWI KATSA LESWI LANDZELAKA:
NONGONOKO
MANGHENELO: KU LULAMISA NGHINGIRIKO LOWU FANELEKE KU TIRHISIWA YA IDP
Xana ku fanele ku lulamisiwa yini?
Swilaveko swa nawu ku ya hi ku lulamisa nghingiriko lowu faneleke ku tirhisiwa ya IDP.
Phepha leri lavekaka: Nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko .
Nghingiriko wa ku lulamisa.
Vuleteri lebyi Nyikiwaka hi Dokumente leyi.
KU HANGALASIWA KA MITIRHO NA VUTIHLAMULERI.
KU LULAMISELA SWA MATIRHELO.
MAENDLELO NA TINDLELA LETI FANELEKE KU LANDZELERIWA LESWAKU VANHU VA TIKO VA HOXA XANDLA.
KU VUMBA PROGRAMU LEYI NGA TA TIRHISIWA KU ENDLA NTIRHO.
MAENDLELO NA TINDLELA LETI FANELEKE KU LANDZELERIWA LESWAKU KU ENDLELA KU RINGANANA.
NAWU LOWU BOHAKA WA TIKO HINKWARO NA WA PROVHINSI NA SWILAVEKO SWA KU PULANA.
BAJETE YA NGHINGIRIKO WA KU PULANA LEYI FANELEKE KU LANDZELERIWA.
XIVUMBEKO .
XINAMAKETO XA 1
XINAMAKETO XA 2
Xiphemu xa 1: Ku langutisisa
Xiphemu xa 2: Tindlela
Xiphemu xa 3: Tiprojeke
Xiphemu xa 4: Ku hlangana
Xiphemu xa 5: Ku pfumeleriwa.
XINAMAKETO XA 3
VUXOKOXOKO BYO KOTA KU VULAVURISANA.
MANGHENELO: KU LULAMISELA NGHINGIRIKO WO ENDLA SWA IDP
Vuleteri bya II byi tiyimiserile ku pfuna vufambisi bya masipala ku kumisisa ku tilulamisela ku tirha eka nghingiriko wa IDP. Hikokwalaho i mhaka leyi khumbaka vupulani bya vupulani.
Xiyenge lexi xa manghenelo xi ku nyika:
nkomiso wa miehleketo ya ku lulamisela nghingiriko wa IDP, ku hlamusela leswi koxaka ku lulamisiwa na leswaku hikokwalaho ka yini (1.1);
ku andlariwa na nhlamuselo na swilaveko swa ku tilulamisela ka nawu (1.2);
nkomiso wa tidokumente (na leswi swi nga laha ndzeni ka tona ) lowu faneleke ku vumbiwa tani hi nghingiriko wa ku lulamisiwa (1.3)
swikombiso swin?wana swa ku kombisa leswaku nghingiriko wa vululamisi wu fanele ku va njhani emakumu ku tlhela ku xiyisisiwa leswi kumekaka laha ndzeni ka xiletelo lexi (Xiletelo xa II) leswi kombetaka leswaku xi ta ku rhangela njhani ku ya eka switepe swo hambana ? hambana swa vululamisi na mitirho leyi faneleke ku endliwa (1.5)
XANA I YINI LEXI XI FANELEKE HI KU LULAMISIWA?
Ku pfampfarhuta Pulani ya Vumbano wa Nhluvukiso swi lava ku pulana loku nga tekaka tin?hweti ta kaye ta ku lulamisela nghingiriko wa ku pulana hi ku katsa na vapfuni vo hlayanyana ku suka ehandle ku ya endzeni ka yindlu ya vaMasipala. Nghingiriko lowu yi lava ku lulamisiwa kahle yi tlhela yi lunghiseriwa. Yi lava xilo xo fana na pulani ya bindzu.
Mitirho ni vutihlamuleri swi fanele ku vekiwa erivaleni ka ha ri ni nkarhi naswona vapfuneti lava tirhaka va le ndzeni va fanele ku aviwa hi nghingiriko lowu faneleke.
Malunghiselelo ya ku lulamisa ya fanele ku sunguriwa naswona mianakanyo ehenhleni ka ku va eka xipano xa swirho, tikomiti na tiforamu ma fanele ku endliwa.
Programu leyi yi nga ta tshikelela eka vupulani bya migingiriko yi fanele ku lulamisiwa kahle, xipimelo xa nkarhi na swilaveko swa xipfuneto xa nghingiriko wa vupulani. Vuxokoxoko byo tano bya nghingiriko wa vupulani i bya nkoka swinene ku endla leswi faneleke na ku hlangana ni vaveki van?wana va xandla (ngopfu ? ngopfu exikarhi ka vaMasipala va muganga ni va xifundza).
Ku yingisa ko hlawuleka ku fanele ku anakanyiwa eka maendlelo lama faneleke hi ku tirhisiwa na tindlela leti faneleke ku landzeriwa ku endlela leswaku vaaki na vanhu lava va khumbekaka ku hoax xandla kumbe ku veka mbono ya vona hi nkarhi lowuya wa nghingiriko wa vupulani: Lava faneleke ku katsiwa leswaku va veka xandla kumbe mbono, lava faneleke ku byeriwa leswaku va fanele ku va kona eka xiteji xo karhi xa nghingiriko lowu wu endliwaka naswona njhani? Leswi swi fanele ku anakanyiwa nkarhi wa ha ri kona leswaku va ta tiva ku tivisa vanhu nkarhi wa ha ri kona na ku nyikana hi nkarhi lowu lavekaka leswaku va ta heta nkarhi wa ha ri kona.
Swo fana na leswi swi tiyisekile ni le ka maendlelo yo tirha hi wona na magoza lama ya tirhisiwaka ku lulamisa ndzingano ni swirho hinkwaswo leswi khumbekaka swa le handle tani hi vaMasipala van?wana, swifundza na swiphemu swin?wana swa mfumo. Migingiriko yo tano yo lulamisa ndzingano yi fanele ku anakanyiwa eka xiyimo xa lexi bohaka, hi ku landzelela xivumbeko lexi nga hlengenyeriwa ku endlela ndlela nghingiriko wa ku pulana lowu taka hi matlhelo hinkwawo loku ku koxaka vululamisi ka ha ri ni nkarhi.
Munhu u fanele ku tiyisisa leswaku tidokumente hinkwato leti ti lavekaka, leti ti faneleke ku tekeriwa enhlokweni eka mhaka leyi ya nghingiriko wa ku pulana ta tiveka naswona ta kumeka. Leswi swi vula na maphepha ya xinawu na vuleteri, ku pulana na maqhinga lama humaka eka xiphemu lexi xa Provhinsi na xa mfumo wa tiko na vanyiki van?wana va le handle.
Ku ya hi switepe swa malunghiselelo hinkwaswo mpimaniso wa nxavo wu fanele ku endliwa eka ndlela hinkwayo ya ku pulana.
Ntirho lowu wa ku lunghisela wa IDP i ntirho wa vufambisi bya masipala. Nghingiriko wa ku lunghisa yi fanele ku engetela eka vutiyimiseri bya ndhawu eka masipala ka nghingiriko wa va ka IDP. Hikokwalaho ku hava ni munhu na un?we loyi a nga endlaka ntiyisiso wa mianakanyo ya vufambisi leyi nga katsiwa endzeni. Xiletelo xa II xi fanele ku pfuna mufambisi wa masipala ku endla malunghiselelo ya ntirho hi ndlela yo vevuka leyi kongomeke.
SWILAVEKO SWA XINAWU MAYELANA NI KU LULAMISELA NGHINGIRIKO WA IDP
Leswaku ku ta tiyisisiwa swiyimo swin?wana swa nkoka swa mpimo wa le hansi swa nghingiriko wa IDP na ntirhisano wa ntiyiso exikarhi na le ndzeni ka matlhelo hinkwawo ya mfumo, ku lulamisa ka nghingiriko wa ku pulana wu endliwile nawu eka Nawu wa Tisisteme ta Masipala wa 2000. Nawu lowu a wu vuli nchumu lowu hambanaka na ?ku tiehleketela? swilaveko leswi lavekaka ku lulamisela leswi nga longoloxiwa laha henhla. Leswi swi lava:
a Ku amukeriwa ka?nghingiriko lowu nga humeseriwa ehandle hi ku va wu tsariwile ehansi? hi masipala un?wana na un?wana wa muganga kumbe wa xifundza loyi a faneleke ku kombisa ku pulana, ku kunguhata, ku amukela na ku langutisisa IDP. Dokumente leyi nga tsariwa ya nghingiriko wa IDP hi ku komisa yi ta vitaniwa ?Pulani ya nghingiriko? eka xikombiso lexi. ?Pulani ya nghingiriko? leyi yi fanele ku katsa:
nongonoko lowu kombisaka nkarhi wo karhi wa switepe swo hambana ? hambana swa ku pulana.
Maendlelo ya matirhelo lama faneleke, migingiriko na tindlela ta ntsundzuxo na ta lava nga kona va mifumo ya miganga, swirho swa mfumo, lava nga khoma swa xikhale na van?wana lava khumbanaka naswona eka nghingiriko wa ku kunguhata IDP.
Ku tivisiwa ka tipulani na swilaveko swa ku pulana na ku boha hinkwaswo eka masipala ku ya hi nawu wa mfumo wa tiko na wa xifundza ? nkulu.
b Ku amukeriwa ka xivumbeko xa ku hlangahlanganisa ku kurisiwa ka ku pulana hi provhinsi xa va masipala lexi bohaka xikan?we vamasipala va provhinsi na va mfumo wa muganga eka xifundza xexo leswi faneleke ku tiyisisa ntsundzuxo wa vuxiyaxiya na ku ringanisela ka nghingiriko wa ku pulana ka masipala wa provhinsi na vamasipala va mifumo ya miganga yo hambana ? hambana.
Loko ?Pulani ya nghingiriko? yi fanele ku vekiwa eka ntsundzuxo lowu nga fanela na mifumo ya miganga naswona leyi nga fanela hi ku burisana na vona, Xivumbeko xi fanele ku vekiwa eka nghingiriko wa ku tsundzuxiwa ni vamasipala va mfumo wa muganga endzeni ka provhinsi.
Pulani ya nghingiriko na xiyimo xa Xivumbeko xa provhinsi swi fanele ku sungula hi nghingiriko wa mahika ya ku hlanganeriwa, leyi nga ringanisiwa hi mukhuva wa kahle hi nkarhi wa ku lulamisela ku ri va ta kota ku tiyisisa tipulani ta nghingiriko ta vaMasipala va muganga lava nga eka xiyimo xa xin?we na Xivumbeko lexi kombisaka nkunguhato wa vaMasipala hinkwavo. Nghingiriko wa vupulani lebyi, na ku leteriwa swi lava malunghiselo lama nga ta leteriwa.
Pulani ya nghingiriko xikan?we na Xivumbeko swi fanele ku nyikiwa MEC wa mfumo wa muganga xikan?we na IDP leyi nga amukeriwa eku heleni ka nghingiriko wa ku lulamisa.
TIDOKUMENTE LETI TI LAVEKAKA: NGHINGIRIKO WA KU PULANA NA XIVUMBEKO .
Nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko i maphepha mambirhi ya nkoka lama vulavurisanaka. Nghingiriko wa ku pulana i xitirho xa vufambisi bya Masipala un?wana na un?wana (mfumo wa muganga na wa provhinsi) loyi a pfunaka hi vufambisi bya tindlela ta ku landzeleriwa ta IDP siku rin?wana na rin?wana. Xivumbeko tani hi xitirhisiwa xa vuleteri xa provhinsi lexi pfunaka ku tiyisisa nghingiriko wa ku lulamisa loku fambisanaka eka provhinsi na le ka xiyimo xa mfumo wa muganga. Swiphemu swin?wana swa nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko swa fana, swin?wana swi laveka ntsena eka rin?we ra maphepha lawa (pimanisa xifaniso xa 1)
Pulani ya nghingiriko yi fanele ku hetisisa ku tirha ka pulani ya bindzu kumbe pulani leyi tirhisiwaka ku endliweni ka nghingiriko wa ku landzeleriwa wa IDP. Yi fanele ku vuriwa hi ndlela yo olova leyi nga ta kombisiwa hinkwavo ya leswaku ku ta humelela yini, xi endliwa hi mani, a ri na mani, kwihi naswona yi fanele ku katsa na mpimo wa ntsengo.
Hikokwalaho, ku fanele ku va dokumente ya xiyimo xa le henhla, leyi nyikanaka hi ku langutisa ku ya hi swivumbeko.
Kasi masipala un?wana na un?wana u ntshunxekile ku tsala tsalwa hi nghingiriko wa yena, ku na nongonoko lowu nga xaxametiwa wa leswi faneleke ku katsiwa lowu nga pfunaka hi ku nyika xifaniso xo hlantsweka xa ku komba leswaku ku ya hi nawu na swilaveko swa ntiyiso leswi nga vuriwa laha henhla swi nga katsiwa.
PULANI YA NGHINGIRIKO - NXAXAMETO WA LESWI LULAMISIWEKE SWI NGA ENDZENI Nhlayo wa maphepha
Manghenelo 
Ku hangalasiwa ka mitirho na timfanelo eka nghingiriko wa IDP (1 ? 2)
Swivumbeko swa huvo / ndhawu na malunghiselelo ya nghingiriko wa IDP (1 ? 2)
Programu ya ku tirha lEYI nga ni mpimo wa nkarhi na switirhisiwa leswi lavekaka (4 ? 5)
Maendlelo ya matirhelo na tindlela ta vaaki na lava va swi nghenelaka naswona swi va khumba (2 ? 3)
Maendlelo yo tirha hi wona na tindlela ta ku ringanisa (1 ? 2)
Tipulani leti bohaka na swilaveko swa ku pulana eka xiyimo xa
Provhinsi na xa tiko hinkwaro 
Mpimo wa nxavo wa nghingiriko wa ku pulana (1 ? 2)
Ntirho wa xivumbeko i ku tiyisisa leswaku nghingiriko wa ti-IDP ta xifundza na ta ti-IDP ta mfumo wa muganga ti hlanganisiwile naswona ti nga byelana hi vuswona. Loko tindlela leti fambisanaka ti fanele ku hlanganisiwa hi nghingiriko wa ku rhelela, munhu u fanele ku pfumela eka nkarhi lowu nga hlanganisiwa ka swivandla. Leswi swi ta endliwa hi ku landzelela xivumbeko . VaMasipala va swifundza va le ku lulamiseni ka xivumbeko . Tani hi leswi yi faneleke ku pfumelelana na masipala wa muganga kutani tani hi leswi swi faneleke ku va xiswona hi ku tirhisiwa hi vaMasipala hinkwavo ku ri tshaku ra ku lulamisela nghingiriko wa vona Wa ku lulamisa, Xivumbeko xi fanele ku pfumelelana ehenhleni ka xiteji xo sungula xa nghingiriko wa malunghiselelo.
XIVUMBEKO : NONGONOKO LOWU XAXAMETIWEKE WA LESWI NGA NDZENI
Manghenelo
Programu ya Xivumbeko na nkarhi wa kona (1 ? 2)
Swiphiqo. Maendlelo yo tirha hi wona na tindlela ta ku landzelela ku ringanisa na ku tsundzuka (1 ?2)
Tipulani ta ku boha na swilaveko swa ku pulana ku ya hi Xifundza ? nkulu na tiko 
Tindlela na milawu ya ku kambela ku pulana hi ndlela na Xivumbeko xa ku cinca 
Ku tirhisiwa ka nghingiriko wa IDP ya ntiyiso eka vaMasipala hinkwavo hi Xivumbeko yi fanele ku kambiwa kahle hi swifundza leswaku hi ta kota ku lulamisa laha swi lavekaka loko vaMasipala van?wana va tsandzeka ku fambisana na mikarhi leyi vekiweke.
XIFANISO XA 1: NGHINGIRIKO WA KU PULANA NA LESWI KUMEKAKA ENDZENI KA XIVUMBEKO HI KU PIMANISA
Ku hangalasiwa ka mitirho na vutihlamuleri
Malunghiselo ya huvo
Endlelo leri nga tirhisiwaka na tindlela leti faneleke ku landzeriwa hi vaaki na ku tirhisana ni lava swi va khumbaka
Programu ya ntirho na nkarhi lowu ngA pimiwa na switirho leswi lavekaka
Nawu lowu bohaka swilaveko swa ku pulana eka xiyimo xa xifundza ? nkulu
Mpimo wa nxavo ku endliweni ka nghingiriko wa ku pulana
Ku nga swiyenge swinharhu leswi fanelaka ku va xiphemu xa xivumbeko na nghingiriko wa ku pulana ka xiyenge xin?wana na xin?wana. Programu ya ntirho; xiyenge xa ku ringana, na xiyenge xa Nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana. Programu ya ku tirha ka vaMasipala yi ta hambana ngopfu na programu ya ku tirha wa xivumbeko . Tiprogramu leti ti fanele ku paluxiwa, kutani ke ti fanele ti tsariwa kahle hi masipala hi vuyena, a langutile mikarhi leyi nga vekeriwa. Tindlela ta ku ringanisiwa na nawu wa ku boha na swilaveko swa pulana swi ta fana ku sukela eka xivumbeko xa xifundza na nghingiriko wa ku pulana. Hikokwalaho, va nga tekeriwa ku sukela eka xivumbeko .
NGHINGIRIKO WA KU LULAMISELA
Swi vuriwile khale leswaku ku lulamiseka ka nghingiriko wa ku pulana i ntirho wa vufambisi tani hi vululamisi bya pulani yin?wana na yin?wana ya bindzu. A yi koxi vutivi byo karhi bya phurofexinali yo karhi. Hambi ku ri vutivi bya vatsundzuxi. Hakelo ya nghingiriko wa vululamisi a yi fanelanga ku va tsalwa ntsena (Nghingiriko wa ku pulana), kambe ku fanele ku va nakambe vufambisi lebyi nga lulamisiwa kahle, lebyi nga na mahika ya ku pulanela emahlweni. Nghingiriko wa vululamisi wu lava ku tsundzuxiwa ka lava va swi tirhaka lava va nga languteriwa ku tirha kumbe ku tsundzuxiwa eka nghingiriko wa ku pulana:
a Exikarhi ka masipala wa mifumo ya miganga na masipala wa xifundza tani hi leswi swi lavekaka eka ku sungula Xivumbeko 
b Hi mintlawa ya vaaki na lava swi va khumbhaka lava nga nyikiwa nkarhi wa ku va xiphemu xa huvo leyi lulamisaka, na c Huvo ya swa timali leyi ringanisaka switirho leswi lavekaka eku endlela ku pulana kumbe nghingiriko wa ku pulana hi switirho leswi nga kona.
Ku fambisa tindlela ta ku tsundzuxa na ku kuma vatirhi eka huvo ya nghingiriko wa IDP i ntirho wukulu wa ku tilulamisela ntirho lowu. Hi matimba lawa yo enta, nkarhi wo ringana n?hweti a wu fanelanga ku va wu enerile.
XILETELO LEXI NYIKIWAKA HI TSALWA LERI
Xiletelo xa II xi kongomisile eka ku veka vufambisi bya masipala eka xiyimo xa ku kota ku vumba nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko handle ka vuseketeri lebyi humaka ehandle na hi ndlela na swilaveko swa Nawu wa Tisisteme ta Masipala wa 2000, na swilaveko swa ntiyiso swa ndlela swa ku fambisa nghingiriko wa ku pulana. Vuleteri byi ta nyikiwa hi ku kongomisa eka yin?we ya ntirho wa swa vululamisi.
Ku tsundzuka hi ku hangalasa mitirho leyi faneleke ku endliwa na vutihlamuleri. (xiphemu xa 2)
Ku kunguhata swivumbeko swa nhlengeletano na malulamiselo ya ndhawu eku endliweni ka nghingiriko wa ku sungula wa IDP. (Xiphemu xa 3)
Ku sungula nongonoko hi swiphemu, makanelo ya nkarhi na swilaveko swa switirho (Xiphemu xa 4)
Ku tsundzuka eka maendlelo yo tirha hi wona lama nga fanela na tindlela ta kona (Xiphemu xa 5)
Ku tsundzuka eka leswi nga endzeni na nghingiriko wa endlelo leri nga tirhisiwaka ra vufambisi na ku ringaringana (Xiphemu xa 6)
Ku kota ku vona nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana (Xiphemu xa 7)
Ku lulamisa bajete ku endliweni ka nghingiriko wa ku lulamisa (Xiphemu xa 8); na
Ku kunguhata Xivumbeko (Xiphemu xa 9)
Eka xin?wana na xin?wana xa malunghiselelo lawa ya mitirho, ndzetelo wu ta nyikiwa eka:
a Malunghiselelo lama lavekaka ya swilo leswi faneleke ku lunghisiwa na leswi nga ta kumiwa ndzetelo lowu nga eka nongonoko ku endliweni ka nghingiriko wa ku lulamisa leswi katsaka na swivumbeko leswi nga tsundzukiwa ku endlela tidokumente ta leswi nga ta kumiwa; na b Leswi nga endzeni ka nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko ; h.l. miehleketo ya ku endla switsundzuxo leswi faneleke ku tekiwa ku ya hi muxaka wa tindlela ta IDP, kumbe nghingiriko lowu faneleke ku tsundzukiwa loko ku endliwa miehleketo yo tano.
Leswi nga endzeni ka xiletelo xa II, leswi kombetaka leswaku nghingiriko wa IDP wu endlisiwa ku yini, a va swi ku endla leswaku swo hlayiwa leswi nga endzeni ka ndzetelo I na III ematshan?weni ya yona, leswi ku nga tshaku ra ku twisisa loku nga enta ka nghingiriko wa IDP. Ku twisisa loku i ka nkoka ku lulamisela nghingiriko wa IDP ya masipala wo karhi hi nghingiriko wa ku hundzuka naswona leyi nga fanela hi langutile xiyimo xa muganga. Xikongomelo xa ku komisa switsundzuxo leswi nga eka xiletelo xa II I ku veka swiletelo leswi eka vundzeni bya ku lulamisela ndlela na pulani.
KU HANGALASIWA KA MITIRHO NA XIVUMBEKO VUTIHLAMULERI
I yin?we ya swilaveko swa ku ri mafambiselo ya huvo ku va la ya kahle ya rhelela leswaku lava nga ta swi nghenela va ta kota ku lemuka leswaku vutihlamuleri bya vona hi byihi na bya van?wana hi byihi. Hikokwalaho, i yin?wana ya malunghiselo ya nghingiriko wa ku pulana ka IDP ku tiyisisa leswaku ku na ku twisisa ko hlantsweka ka mitirho hinkwayo leyi lavekaka, na le ka vanhu kumbe mintlawa leyi nga ta sungula mitirho leyo.
A KU LULAMISELA MIGINGIRIKO NA LESWI NGA TA KUMEKA ENDZHAKU KA KWALAHO.
Leswi nga kumiwa leswi hi nga swi yimela
Programu ya mitirho leyi lavekaka na vutihlamuleri ta ku endla nghingiriko wa ku pulana (hi vufambisi bya masipala)
Programu ya vanhu na vayimeri lava nga yimeriwa ku va va sungula mitirho na vutihlamuleri.
Tindlela ta ku rhumela leti ku nga pfumelelana hi swona, leswi hlamuselaka nghingiriko wa mitirho na vutihlamuleri hi ku enta.
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Komiti ya vufambisi bya IDP byi hlamuselo mitirho leyi masipala a fanele ku yi tirha eka nghingiriko wa IDP hi ku tirhisana ni tindlela leti lava swi tsakelaka va le handle (ku ya hi xiphemu xa 84 xa Municipal Structures Act)
Mitirho leyi faneleke ku endliwa hi masipala yi fanele ku akisiwa nkarhi wa mitirho leyi nga ta tiyisisa vutihlamuleri lebyi fambelanaka na mitirho.
Mufambisi wa masipala, endzhaku ka ku tsala nhlamuselo wa mitirho eka vanhu leswaku va swi khomela emahlweni ku ya hi mitirho yo hambana eka komiti ya IDP na ku amukeriwa hi komiti nkulu huvo kumbe meyara kumbe komiti leyi nga hlawuriwa hi tikhanselara.
VUNDZENI BYA NDZHATI WA XILETELO
Nsusumeto wa ku hangalasa mitirho na vutihlamuleri exikarhi ka masipala na vatirhi va le ndzeni.
VATLANGI
MITIRHO NA VUTIHLAMULERI
Mfumo wa muganga wa masipala.
Mfumo wa masipala
Eka:
Ku lulamisa, ku tiyisisa na ku amukela pulani ya nghingiriko wa vufambisi.
Ku vufambisi hinkwabyo na ku tirhisana na nghingiriko wa ku pulana leyi katsaka ku tiyisisa leswaku:
Vatlangi hinkwavo lava nga fanela va katsiwile hi nghingiriko wa kahle.
Mitirho ya muchini leyi nga fanela na tindlela leti a ti fanele ku landzeleriwa ku endlela ku tirhisana na vaaki na ku tirha ka vona ku tirhisiwile.
Ku pulana swi tekiwa ku ya hi nkarhi na xedulu.
Nghingiriko wa ku pulana wu fambelana na timhaka ta ku hisa eka masipala, leyi ku nga nghingiriko wa ku sungula na leyi lavaka ku kombisana.
Nghingiriko wa ku pulana ka vanhu yi va leyi korisaka.
ku amukela na ku pfumelela IDP.
Ku hundzula IDP ku ya hi miehleketo ya MEC wa mfumo wa muganga.
Ku tiyisisa leswaku pulani ya bindzu ya lembe, bajete na vafambisi va matirhelo ya misava swiboho swi fambelana naswona swi kongomisiwile eka IDP.
Vaaki, vatshami na lava swi va khumbe ka (vanhu vakhale) ku katsa na varhangeri va xintu.
Ku yimela leswi tsakisaka na ku engetela eka vutivi na mianakanyo eka nghingiriko wa ku pulana.
Ku tirha eka Foramu ya vuyimeri bya IDP ku:
byela mintlawa leyi swi tsakelaka, vaaki na minhlengeleta, hi migingiriko leyi nga fanela ku pulani na leswi nga ta kumeka endzhaku ka swona.
Ku langutisisa timhaka, ku ta ni mianakanyo ya ku veka swilo hi ku landzelelana, ku burisana na ku ta ni mhaka ya makumu.
Ku nghena eka timhaka ta miehleketo ya ku sungula projeke na / kumbe ku ti kambisisa.
Ku vulavula na ku vula swin?wana hi ku kunguhata IDP.
Ku tiyisisa leswaku pulani ya bindzu ya lembe na bajete swi kongomisiwile ku ya hi naswona swi katsiwile na IDP; na
Ku kambisisa ku tirha ka ku sungula ka IDP.
Ku fambisa minhlengeletano kumbe chapu ya ku tirha ni mintlawa, vaaki kumbe tihuvo leti lulamiselaka kumbe ku sala endzhaku eka migingiriko leyi nga fanela ya ku pulana.
XIYAXIYA: Ntirho lowu kongomeke wa varhangeri va xintu wu fanele ku vonisisiwa. Ntirho wa ?vaaki va xikhale? wu fanele ku voniwa ku ri ndlela ematshan?weni ya vutihlamuleri kumbe ntirho.
Masipala wa Xifundza
A. Mitirho ya vona yi fana ni ya mfumo wa muganga ya vaMasipala kambe yi fanelana hi ku lunghiselela ka masipala wa xifundza.
B. Mitirho ya ku hlanganisa ya mfumo wa muganga wa masipala.
Ku tiyisisa ku ringanisa loku nga anama eka ti-IDP ta vaMasipala eka huvo ya xifundza.
Ku tiyisisa ku ringanana ka ku leha exikarhi ka xifundza xa masipala na masipala wa muganga ku ya hi ku pulana.
Ku fambisa ku ringana ko leha wa IDP ni swiphemu swin?wana swa mfumo na tindzawulo, na
Ku lunghiselela chapu ra ku tirha lesi nga hlanganeriwa hi masipala wa muganga , provhinsi na vatirhi va tiko hinkwavo na lava va tivaka ngopfu hi timhaka leti.
Mfumo wa Xifundza ? nkulu.
Ndzawulo ya mfumo wa muganga
Kutiyisisa ku ringanana loku nga anama ka IDP eka masipala wa xifundza endzeni ka xifundza ? nkulu.
Ku tiyisisa ku ringanana hi ku leha xiphemu xa le xikarhi ka xiphemu xa tindzawulo ta xifundza ? nkulu na / tipulani ta nghingiriko wa provhinsi na nghingiriko wa IDP eka xiyimo xa muganga / xifundza hi:
ku letela xiphemu xa ndzawulo ya xifundza ? nkulu leti tirhaka swona eka na ku ngetelele ka vona loku lavekaka eka nghingiriko wa ku pulana ka masipala; na ku va letela leswaku va ta kota ku kambela ti-IDP na ku ringanisa minongonoko ya vona ya swiphemu na bajete hi ti-IDP.
Mafambiselo ya swa timali lama nga ni nkoka eka minyikelo ya xifundza ? nkulu ya IDP.
Ku kambela programu ya tindlela ta IDP.
Ku letela nghingiriko wa ku hetisa mpfilungano lowu nga ta va kona eka ti-IDP leti fambelanaka.
Ku pfuna vaMasipala endzeni ka nghingiriko wa ku tshaha IDP laha swi lavekaka.
Ku kanela swiletelo swa ti-IDP leti fambelanaka laha swi lavekaka.
Ku fambisa na ku kambela vukamberi bya MEC eka ti-IDP.
Ku:
Katsa mahungu lama kotekaka eka xiphemu xa xifundza ? nkulu, tipulani ta tindzawulo, minongonoko, tibajete, swikongomelo, matshalatshala na tiprojeke hi ndlela yo koma leyi fikelekaka.
Katsa swiphemu swa lava tivaka na vutivi bya xitekiniki eka ku vumba matshalatshala na tiprojeke.
Ku nghenela nghingiriko wa ku ringanisa hi swifundza na vaMasipala.
Ku nghenela timhaka ta vufambisi bya xifundza ? nkulu na nghingiriko wa vufambisi.
Lava seketelaka / vativi lava pulanaka.
Vatsundzuki, ti-NGO, swivandla swa PIMS, Vatirhi lava pulanaka va masipala.
Vatirhi va le handle lava endlaka ntirho wo fambelana ni wa ku pulana va fanele ku tsundzukiwa ka mitirho leyi vatirhi lava swi tivaka ngopfu va nga ri kona.
Hambi vatirherhi va ntshungu va hambana va nga va ni vutivi bya mitirho leyo, ku na ku halaka ka timhaka. Hikokwalaho a hi ku hambanisa ka mitirho hi munyiki wa mitirho.
Vanyiki va mitirho va le handle va nga tinghenisa hi:
ku nyikana hi tindlela / vuleteri ya xitekiniki eka nghingiriko wa vufambisi bya IDP.
Ku letela ka tichapu ta ku pulana.
Tidokumente ta leswi kumekaka eka migingiriko ya ku pulana.
Ku dyondza ko hlawuleka kumbe ku katsa ka leswi fambelanaka na leswi.
Ku seketela ka ku katsa na mitlawa leyi nga vumbiwa kahle na leyi nga vumbekaka na vaaki hi nghingiriko wa nkoka ya ku pulana, na
Ku tiyisisa IDP swi ringanisiwile hi xifundza ? nkulu na tindzawulo ta bajete ya tiko.
Vativi lava tivaka swa ku pulana va nga va vapulani va xidoropa kumbe va xifundza, vapulani va ku antswisa kumbe vativi van?wana lava nga katsana ni ku antswisa na ku pulana ka ndhawu.
NKUNGUHATO WA KU HANGALASA MITIRHO NA VUTIHLAMULERI ENDZENI KA VAMASIPALA
Huvo ya Masipala
Tani hi huvo leyi endlaka swiboho swa xipolotiki ta vamasipala, Masipala wa huvo u fanele:
Ku ehleketa na ku amukela nghingiriko wa ku pulana;
Ku ehleketa, ku amukela na ku nyika mpfumelelo wa IDP.
Komitinkulu kumbe Meyarankulu kumbe komiti ya tikhanselara leti nga hlawuriwa
Tani hi huvo leyi kulu ya masipala, ya va fanele ku:
Kunguhata pulani ya fambisa
Va va lava yimelaka vufambisi hinkwabyo, ku kambela na ku kambisisa ka ndlela na ku tshaha IDP, kumbe ku hlawula ntirho lowu eka mufambisi wa masipala
Ku pfumelela vanhu lava nga hlawuriwa ku va va rhangela mitirho yo hambana, migingiriko na vutihlamuleri bya tindlela na ku tshaha.
Tikhanselara ta tiwadi
Tikhanselara hi tona ti hlanganisaka masipala, mfumo na vaaki. Hikokwalaho ntirho wa vona ku:
Hlanganisa nghingiriko wa ku pulana eka xifundza xa vakheti na / kumbe tiwadi.
Va yimela ku lunghisa ku tsundzuka ka vaaki na lava swi va khumbhaka.
Ku tiyisisa pulani ya bindzu ya lembe, na bajete ya masipala swi hlanganisiwa naswona swi vekiwe eka IDP.
Mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP
Mufambisi wa masipala kumbe mutirhi nkulu loyi a yimeleke ntirho wa mufambisi wa IDP u fanele ku fambisa na ku langutisisa nghingiriko wa IDP. Leswi swi katsa na:
Ku lunghiselela nghingiriko wa ku pulana.
Ku Lunghisela nghingiriko wa ku pulana.
Ku teka vufambisi hinkwabyo na ku kambisisa nghingiriko wa ku pulana.
Ku tiyisisa leswaku vatlangi hinkwavo va katsiwile kahle.
Ku hlawula vanhu lava nga ta tirha mitirho yo hambana hambana.
Va va na vutihlamuleri bya vufambisi bya siku na siku bya nghingiriko wa ku tshaha.
Ku tiyisisa leswaku nghingiriko wa ku pulana wu va leyi vanhu hinkwavo va swi nghenelaka, nghingiriko wa matshalatshala naku sungula na ku ringanisela na ku korisa xiphemu xa swilaveko swa ku pulana.
Hlamula leswi vuriwaka hi ntshaho wa IDP ku huma eka vaaki, hi ku anama, ku ringanisa na swiphemu swin?wana swa mfumo ku korisa huvo ya masipala.
Ku tiyisisa tidokumente ta ntiyiso ta hakelo ya ku pulana ka nghingiriko wa, IDP, na
Hundzula IDP ku ya hi MEC wa mfumo wa muganga na ku navela ka yena.
Hambi mufambisi wa masipala a hlawula mitirho yin?wana eka mufambisi wa IDP leswaku a n?wi endlela wa ha ri loyi a nga na vutihlamuleri a tlhela a bohiwa hi swona.
Tinhloko ta tindzawulo na vatirhi vakulu.
Tani hi vanhu lava swi va khumbhaka eka ku sungula ti-IDP, vatirhi va xitekiniki / xiphemu xa vona va fanele ku swi nghenela ngopfu eka nghingiriko wa ku pulana ku:
Ku nyikana hi vutekiniki lebyi nga fanela, xiphemu xana xiviko xa swa timali eka ku lavisisa swilo leswi nga ta vekiwa ku ya hi laha swi lavekaka.
Ku katsakanya na switivi swa xitekiniki eku tekela enhlokweni na ku hetisisa matshalatshala na tiprojeke leti nga kombisiwa.
Ku nyikana hi mahungu ya ndzawulo na ya vutirhisi na mali ya bajete.
Va va na vutihlamuleri eka ku lunghisela ku navela ka projeke na swiphemu swa minongonoko, na
Ku va ni vutihlamuleri eka ku lunghisela mahundzulelo ya ntshaho wa IDP ku nyikana na masipala ku endlela ku pfumelana na MEC wa mfumo wa muganga hi ku ringanisa.
MALUNGHISELELO
YA HUVO
Masipala u ta fanela ku sungula sete ya huvo ya malunghiselelo ku:
Sungurisa nghingiriko wa ku tirha.
Va fambisa ku tshaha leswi kumekaka, na ku
Nyika lava swi va khumbhaka mpfumelelo wo katsiwa eka nghingiriko wa ku endla xiboho.
Swivumbeko swo tala na ku hlanganisa na ku swiyimo swi nga hambana exikarhi ka minkhetekanyo na tinxaka ta vamasipala leyi nga ta kumeka yi leyi nga fanele timhaka ta vumunhu na ta swivandla, kambe swilo leswi nga kaneriwa leswi nga tsundzukiwa tani hi swa nhlayo ya le hansi leyi nga yimela milawu leyi landzelaka:
Ku katsakanyiwa ka vaaki ku fanele ku kunguhatiwa ku ya hi swivandla ku tiyisisa leswaku vaaki hinkwavo va na lunghelo ro ringana ra ku nga tirha; na
Ku tirha loku ka swivumbeko ku fanele ku langutisa leswaku i mani loyi a tirhaka, ematshan?weni ya mani, eka swilo swihi, ku ya hi huvo yihi na eka vuswikoti byihi.
Vamasipala va fanele ku tsundzuka malunghiselelo lama nga kona, va ma tirhisa va tlhela va ma amukela loko swi laveka, na ku alana na ku kopa mitirho yin?wana ya muchini. Xikombiso loko va amukerile komiti ya wadi va ya eka vona va nga lava ku tirhisa swivumbeko leswi kutani va ta lava ntsena ku tiyisisa leswaku ku katsa na lava swi va khumbhaka na mintlawa ya nhanyo va nga yimeriwa.
Swivumbeko leswi landzelaka / kumbe vanhu lava landzelaka:
Mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP.
Komiti leyi nga rhangela IDP
Foramu ya vuyimeri bya IDP.
Swiphemu swa projeke ya ntirho.
Malunghiselelo lama nga tekeriwa enhlokweni swi ta tekiwa tani hi xiletelo xa vunyingi bya vamasipala va xifundza na va muganga. Mufambisi wa IDP, komiti ya ku rhangela IDP na Foramu ya vuyimeri bya IDP tani hi swivumbeko leswi lavekaka ku ya eka IDP hinkwayo leyi faneleke ku sunguriwa eku sunguleni kutani yi ta nghenisiwa eka xiletelo.
Xipanu xa projeke ya ku tirha yi ta va ntsongo kambe ku ri xipanu lexi tirhaka leyi nga sunguriwa hi ndzawulo ya vamasipala lava swi va khumbhaka eka vufambisi bya ku sungula naswona laha swi kotekaka vaaki lava swi va khumbhaka swa yona projeke leyi. Xipanu xa projeke ya ku tirha yi ta fanela eka swa le handle swa xiphemu xa 3 naswona yi ta vuriwa kwalomo hi xitalo (nghingiriko wa ku pulana 3.1)
Malunghiselelo ya huvo hinkwawo ma susumetile laha henhla swi fanele ku yimisiwile enkarhini wa ku sungula IDP eka xiyimo xo tani hi xipanu leswi nga swi khomela emahlweni na leyi fambisaka nghingiriko wa ku sungula.
A MIGINGIRIKO LEYI LULAMISIWEKE NA LESWI NGA TA KUMIWA EKU HETELELENI
Leswi nga ta kumiwa eku heteleleni
Mukhuva wa malunghisetelo / swivumbeko leswi faneleke ku sunguriwa.
Marito yo hlamuseleka lama faneleke ku tirhisiwa eka yin?we ya malunghiselelo / swivumbeko leswi.
Nghingiriko lowu nga ta tirhisiwa ya ku hlawula.
Programu ya vanhu lava pfumeleke na / kumbe mintlawa leyi faneleke ku yimeriwa.
Nghingiriko wa ku ti khoma.
Swirho leswi nga hlawuriwa swi tiva mitirho.
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Komitinkulu, kumbe meyarankulu, kumbe komiti ya tikhanselara yi fanele ku ri hi ku tsundzuxana na ku seketela hi mufambisi wa masipala ku:
Hlamusela nkarhi wa ku rhumela eka mufambisi wa IDP na komiti ya ku rhangela.
Kumisisa mufambisi wa ntiyiso wa IDP, va langutile nkoka wa IDP, mikarhi ya mufambisi wa masipala na vanhu van?wana.
Nyika vanhu mitirho ku ya hi ku tshaha IDP eka mufambisi wa masipala; na
Kumisisa na ku hlawula vanhu lava nga fanela ku rhangela komiti ku tiyisisa leswaku timhaka hinkwato (xik. LED; ndhawu, timali ta tindlu ta masipala) ti na munhu un?we loyi a nga na vutihlamuleri.
Komiti leyintshwa ya ku rhangela ya IDP yi fanele ku va ni vutihlamuleri bya ku sungula Foramu ya vuyimeri bya IDP hi ku:
Ku hlamusela marito ya ku kombisa na nghingiriko wa swirho swa Foramu ya vuyimeri bya IDP.
Ku tivisa vaaki (xik: ku hangalasa mhaka) hi ku sungula Foramu ya vuyimeri bya IDP na xikombelo xa ku nyikana hi xikombelo lexi humaka eka lava swi nga khumbhaka / mintlawa ya vaaki leyi kombaka swikongomelo, tinhla, migingiriko, ntsengo wa swirho na dokumente ya milawu;
Ri kombaka
Lava swi va khumbaka lava nga engeteriwa na lavo ka va nga ti lulamisanga / mintlawa leyi nga yimeriwangiki leyi nga lavaka ?gqhweta nkulu? leri nga ta yimela swirilo swa vona
Magqhweta lama swi kotaka
Vanhu lava nga ni switirho
Vatirhi lavakulu va hofisi.
Ku hlawula mintlawa leyi swi kotaka / swirho leswi nga hlawuriwa ku ya hi xiyimo xa .
Ku nyikana hi ntlawa wa nsusumeto / swirho swa khasele lowu nga tsundzukiwaka; na
Ku hlawula swirho na ku byela vaaki va muganga.
Loko mufambisi wa masipala ku nga ri mufambisi wa IDP mufambisi wa masipala u ta fanela ku ehleketa hi:
Mitirho na matimba leyi faneleke ku hlawuriwa.
Vutihlamuleri lebyi nga sala hi mufambisi wa masipala / vutihlamuleri; na
Tindlela ta muchini ta ku rhiphota.
Komiti ya ku rhangela IDP ku:
Sungula tikomiti leti ntsongo (leswi kotekaka) na ku ehleketa hi vunghana / tindlela ta muchini ta ku rhipota.
Ku hlawula mutsari.
XILETELO LEXI NGA ENDZENI
KOMITINKULU / MEYARA NKULU / KOMITI YA TIKHANSELARA.
Komitinkulu ya meyara nkulu wa masipala kumbe, loko masipala a nga ri na komiti nkulu kumbe meyara nkulu, komiti ya khansele leyi nga hlawuriwa hi khansele ya masipala va fanele:
Vafambisi ku tshaha.
Va nyika mitirho hi mhaka leyi eka mufambisi wa masipala; na
Ku nyikana hi pulani leyi tshahiweke eka huvo ya masipala leswaku va yi amukela.
Swivumbeko leswi swi sunguriwile khale naswona swi laviwa hi Municipal Structures Act ku nga ri swivumbeko swo karhi swa IDP ya masipala.
Swi pfumeleriwile leswaku vutihlamuleri bya ku fambisa ku tshahiwa ka IDP byi nyikiwile mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP ematshan?weni ya mufambisi wa masipala.
Mufambisi wa masipala, kumbe mufambisi wa IDP ematshan?weni ya yena, i munhu loyi a nga na vutihlamuleri bya ku rhangela nghingiriko wa ku pulana lowu nga hlanganisiwa ku antswisa nghingiriko lowu. Ku hlawuriwa ka munhu wa ntiyiso I ka nkoka eka nghingiriko wa IDP naswona yi lava ku endliwa tani hi xitepe xo sungula lexi ya ka eku lulamisela nghingiriko wa ku pulana ku suka loko mufambisi wa IDP a ri munhu loyi a nga na vutihlamuleri bya nghingiriko wa ku pulana.
Mufambisi wa IDP u fanele ku va munhu loyi a nga tiyimisela loyi a nga na mpfumelelo wa ku katsa lava swi va khumbaka.
Nkarhi lowu nga susumetiwa vukombeti bya mufambisi wa IDP
Vutihlamuleri bya ku lulamisela nghingiriko wa ku pulana.
Vutihlamuleri bya siku na siku bya ku fambisa nghingiriko wa ku pulana hi ku langutisa nkarhi, switirhisiwa, vanhu ku tiyisisa:
Ku katsiwa ka vatlangi hinkwavo ku ngopfu ? ngopfu vatirhi va le hofisi.
Leswaku mikarhi ya landzeleriwa.
Leswaku nghingiriko wa ku pulana wu ringanisiwile hi ku anama na ku leha naswona, yi ya hi swilaveko swa tiko na swa xifundza ? nkulu.
Leswaku swikongomelo swa ku tirha swi endliwile, na
Leswaku leswi swi lavekaka eku heteleleni swi tsariwile.
Ku va mutshami wa xitulu wa komiti ya ku rhangela.
Ku fambisa ka vatsundzuxi.
KOMITI YA VURHANGERI YA IDP
Komiti ya vurhangeri yi fanele ku tirha hi xitekiniki leyi nga na tinhloko ta tindzawulo leti nga ti nyikela na vatirhi va hofisi lavakulu lava nga ta seketela mufambisi wa IDP ku tiyisisa nghingiriko wa pulani leyi oloveke. Mufambisi wa IDP u fanele ku va ni vutihlamuleri bya ndlela kambe u ta va loyi a nyikela vanhu mitirho eka swirho swa komiti ya vurhangeri. Eka vamasipala laha ku nga na vatirhi lava nga fanela va khansele lava lavaka ku va xiphemu xa komiti ya vurhangeri va fanele ku katsiwa. Hikokwalaho eka timhaka nandzeleriso wa ntiyiso wu fanele ku landzeleriwa.
Nkarhi lowu nga susumetiwa wa vurhangeri bya mufambisi wa IDP.
Ku nyikana hi nkarhi na wa ku langutela wa ku hambana ? hambana ka migingiriko.
Tidyondzo ta vulavisisi ta khomixini.
Tsundzuka na ku vulavula hi:
Leswi humaka eka tikomiti letintsongo, swipanu swa ku hlaya na vatsundzuxi.
Leswi humaka eka xiphemu xa ndzawulo ya provhinsi na lava seketelaka.
Ku fambisa, nkomiso na ku humesa tidokumente leti nga kumeka.
Va endla switsundzuxo swa leswi faneleke ku va endzeni.
Ku lulamisa, ku letela na tidokumente ta nhlengeletano.
Nkatsakanyo lowu nga susumetiwa wa komiti ya vufambisi yo rhangela.
XIYAXIYA
Leyi mutshami wa xitulu a nga:
Mufambisi wa masipala na / kumbe mufambisi wa IDP
Matsalana:
Mutirhi wa hofisi ya masipala.
Nkatsakanyo:
Tinhloko ta tindzawulo kumbe vatirhi nkulu va hofisi.
Komiti ya vurhangeri ya IDP yi nga sunguriwa hi komiti ? ntsongo ku endlela migingiriko yo karhi na leswi humaka eka yona leswi faneleke ku katsa vanhu ehanhdle ka komiti ya vurhangeri.
Mutirhi wa masipala u fanele ku thoriwa ku lulamisela, ku letela na tidokumente ta nhlengeletano. Ntirho wu fanele ku va wa mupulani wa masipala kumbe munhu loyi a tirhaka ntirho wo fana na lowu.
Ku ya hi byongo bya chapu, vuhambanyisi bya mahungu na swirhambo, muitirhi u fanele ku seketeriwa hi mufambisi wa tiko.
FORAMU YA VUYIMERI BYA IDP
Foramu ya vuyimeri bya IDP i xivumbeko lexi vumbisisaka xi tlhela xi tiyisisa vuyimeri na ku tirhelana eka nghingiriko wa IDP. Ku hlawuriwa ka swirho ku ya eka Foramu ya vuyimeri ya IDP ku fanele ku vekeriwa eka ndlela yo hlawula leyi tiyisisaka vuyimeri bya swa mbango na rihanyo.
Nkarhi lowu nga susumetiwa wa vuyimeri bya Foramu ya IDP
Yimela ku rhandza ka valandzeri lava nga eka nghingiriko wa IDP.
Nyikana hi maendlelo yo tirha hi wona ku endlela ku angulana, burisana na ku endla xiboho exikarhi ka lava swi va khumbhaka ku katsa na mfumo wa vamasipala.
Tiyisisa mbulavulo exikarhi ka vatirhi va vuyimeri bya lava swi va khumbaka ku katsa na mfumo wa masipala.
Ku kambisisa ku tirha ka ku pulana na nghingiriko wa ku sungula.
Nkatsakanyo lowu nga susumetiwa wa vuyimeri bya Foramu ya IDP
Mutshami wa Xitulu ku nga
Xirho xa komitinkulu kumbe meyara ? nkulu kumbe xirho xa komiti ya tikhanselara leti nga thoriwa.
Matsalani
Komiti ya vurhangeri ya IDP
Nkatsakanyo
Swirho swa komiti nkulu.
Tikhanselara (ku katsa tikhanselara leti nga swirho swa provhinsi na lava nga switulwini leswi nga fanela swa tikhanselara)
Mutshami wa xitulu wa komiti ya wadi.
Tinhloko ta tindzawulo / vatirhinkulu va hofisi.
Vayimeri va mintlawa leyi nga hlawuleka va lava swi va khumbhaka.
Qhweta ra ntlawa lowu nga tilulamisangiki.
Vanhu va switirho
Vayimeri va vaaki (xik. Foramu ya RDP).
XIYAXIYA
Ku lulamisela, ku letela na tidokumente ta nhlengeletano na chapu ya foramu ya vuyimeri bya IDP yi nga lava ku seketeriwa hi mupulani wa le henhla; e.g xivandla xa PIMS
Timhaka leti nga susumetiwa leti fanele ku tsundzukiwa eka papila ra ku tikhoma ra foramu ya vuyimeri bya IDP
Papila ra ku tikhoma ri fanele ku langutisa timhaka to fana na:
Xedulu ya minhlengeletano (nghingiriko lowu swi humelerisaka xiswona na ku swi nghenela)
Ajenda, vuleteri na tidokumente ya nhlengeletano.
Ku twisisa ka swirho hi leswi va faneleke ku swi endla tani hi vayimeri va xifundza xa vakheti.
Nhlamulo yo huma eka xifundza xa vakhethi.
Ntsengo lowu lavekaka ku amukela.
Ntlhantlho wa swiphiqo.
Masipala wa xifundza malunghiselelo ya huvo.
Swivumbeko swo fana swi ta laveka eka xiyimo xa xifundza eka IDP ya xifundza.
Nkatsakanyo wa foramu ya vuyimeri bya masipala wa xifundza wu fanele ku katsa tikhanselara hinkwato ta DM na ku tiyisisa vuyimeri bya swa mbangu, ku katsa lava swi va khumbhaka hi ku hangalaka ka xifundza na vayimeri va timhaka ta xifundza hi ku hangalaka.
XIFANISO XA 3: MALUNGHISELELO LAMA NGA SUSUMETIWA YA HUVO.
MAENDLELO YO TIRHA HI WONA
NA TINDLELA TA NTIRHISANA WA VAAKI.
XIVUMBEKO
Yin?we ya swilo swa nkoka emhakeni ya ku hlanganisa nghingiriko wa ku pulana na ku antswisa eka ku katsakanya ka vaaki na huvo ya lava swi va khumbhaka eka nghingiriko lowu. Ku tirhisana ka vanhu lava swi va khumbhaka naswona va swi tsakela ku tiyisisa leswaku IDP yi vulavula hi timhaka ta ntiyiso leti nga na vutivi hi vaaki va masipala. Xiphemu xa 3 laha henhla xi vulavula hi malunghiselo lamantsongo lama lavaka ku sunguriwa eka ku tiyisisa ku tirhisana ka ntiyiso. Xiphemu xi ta ya emahlweni xi nyikana hi xiletelo xa xin?wana lexi masipala a lavaka ku xi ehleketa loko a antswisa ku tirhisana ka vaaki hi tindlela leswaku va ta hlangana hi nghingiriko wa vona wa ku pulana na ku antswisa. Ku kuma vutivi byo hlayanyana eka mhaka ya xinawu na papila ra milawu ra xivumbeko xa vaaki na lava swi va khumbhaka eka timhaka ta mfumo wa muganga, vamasipala va fanele ku yisa xiletelo xa I ?swiletelo swa hinkwavo swa IDP? Xiletelo IV (?Bokisi ra switirho?) swi nyikana hi switirho na matshalatshala ya ku tirha.
A MIGINGIRIKO NA LESWI KUMEKAKA LESWI FANELEKE KU LULAMISERIWA
Leswi lavekaka loko ku hetiwile
Nghingiriko wa leswaku vaaki va swi tirha hi ku amukela khansele.
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Komiti ya vurhangeri ya IDP yi vumbile nsusumeto wa matshalatshala yi lungutile swilaveko swa ku yelana na nawu wun?wana na wun?wana xik. Kavanyisa ka 4 ka Municipal Systems Act na milawu ya IDP
Nsusumeto wu nyikiwa khansele leswaku wu ta tsundzukiwa na ku amukeriwa.
Loko matshalatshala ma amukeriwile hi khansele, komiti ya vurhangeri ya IDP yi na vutihlamuleri bya ku yi sungula.
Komiti ya vurhangeri yi yimela matshalatshala ya nhlengeletano yo sungula ya foramu ya vurhangeri bya IDP.
B NSUSUMETO WA LESWI NGA ENDZENI
Nsusumeto wa leswi nga endzeni
Nghingiriko wa ku tirha wu fanele ku va ni xiboho eka timhaka to fana na:
Mitirho ya vanhu vo hambana ? hambana enkarhini wa nghingiriko wa ku tirha (xik. Tikhanselara, komiti ya ku rhangela ya IDP, muyimeri wa Foramu ya IDP, vatirhi van?wana va hofisi, vatsundzuxi na van?wana na van?wana)
Tindlela ta ku tlakusa vuyimeri bya mintlawa leyi nga hlanga ? hlangana.
Tindlela hi tlhelo ra mitirho ya muchini ya swiphemu swo hambana ? hambana swa maendlele.
Switirho leswi nga kona swa ku tirha.
Nkarhi wa nhlengeletano / chapu.
Ndhawu leyi nga fanele laha ku nga khomeriwaka nhlengeletano / chapu.
Ku vekiwa mikarhi wa ku pfumelela tinhlamulo, swivulavulelo, miehleketo
Switirho leswi nga fanela swa ku tirha.
Nghingiriko wa ku hangalasa mahungu.
Tindlela ta ku koleka na ku amukela swilaveko swa vaaki (ku katsa mapapila ya leswi nga ta kumiwa endzhaku.)
C TIMHAKA LETI FANELEKE KU LANGUTIWA LOKO KU ENDLIWA MATSHALATSHALA YA KU TIRHA KA VAAKI
Masipala u fanele ku langutisa leswi landzelaka loko va tshaha nghingiriko wa ku tirha:
Milawu ya ku tirha ka vaaki
Khansele leyi nga hlawuriwwa hi yona leyi nga ta teka xiboho hi IDP. Ntirho wa demokrasi, ya ku tirha, ku byela hinkwavo lava swi va bohaka naswona va twanana na vona hi timhaka tin?wana. I ndlela yin?wana ya ku nyika lava swi va khumbhaka ku nyikana hi vonelo ra xiboho lexi nga teka hi khansele.
Ku tiyisisa ku tirha ka vaaki, nawu wu lava leswaku vamasipala va vumba nghingiriko wa ntiyiso leyi nga ta pfuna hi ku tirha. Lexi i xilaveko xintsongo, hambi swi ri tano, a swi ringananga. Vamasipala va na vutihlamuleri bya ku nyika vaaki matimba na lava swi va khumbhaka ku ri va swi nghenela. Leswi swi fanele ku endliwa ngopfu ? ngopfu ku ya hi mintlawa leyi tsoniweke ku ya hi swiyimo ni ntikelo wa masipala.
Ku tirha loku nga vumbiwa: Vamasipala vo tala lavantshwa i lavakulu ngopfu ku ya hi vukulu bya vanhu na xifundza ku pfumelela ku tirha loku kongomeke eka vunyingi bya vaaki hi ndlela yikulu leyi nga pulaniwa. Ku va kona ka ku pulana ka ku hlanganisa ku antswisa,, hikokwalaho ku lava milawu leyi nga hlantsweka na ku va kona loku nga vumbiwa. Vamasipala vo tala lavantshwa va kulu ku ya hi vukulu na xifundza xa ku pfumelela ku va kona ka vaaki hi ndlela yikulu ya ku pulana. Ku va kona ya ku hlanganisa ku antswisa ku pulana, hikokwalaho yi lava milawu ya ku twisiseka na tindlela leti nga hlawuriwa:
I mani a faneleke ku va kona.
I mani loyi a nga ta ka a nga vi kona, kambe a fanele ku tsundzukiwa eka timhaka tin?wana (xik. Vamasipala lava hlanganeke).
Xana ku va kona loku nga kongoma ku fanele ku va kona eka timhaka tihi.
Ku hambana: Nghingiriko lowu ku va kona ka vaaki ku nga vumbiwa ku fanele ku nyikana hi ndhawu leyi nga nava ya ku endlela ku hambana exikarhi ka xifundza xa vamasipala ku ya hi:
Ndhavuko yo hambana ? hambana
Xinuna / xisati
Ririmi
Xiyimo xa dyondzo
Ntsengo wa ku va kona wu nga vekiwa eka xiyimo xa lexi nga ta pfumeleriwa loko vatlangi va nkoka va tivisiwa leswaku swi ta ya hi ku rhandza ka vona ku va eka nkatsano eka nghingiriko wa ku pulana naswona a hi ntirho lowu va nga ta wu hakeleriwa.
Eku antswiseni matshalatshala ya ku va kona, masipala u fanele ku tiyisisa leswaku ku vumbiwa swiyimo leswi nga kotekaka eku endlela ku va kona ka vaaki loku nga ka ntiyiso naswona lowu nga humelela.
Ku vumba swiyimo swa ku va kona ka vaaki
Ku tivisa vaaki na lava swi va khumbhaka:
Vaaki na lava swi va khumbhaka va fanele ku tivisiwa hi xikongomelo xa masipala xa ku sungula hi nghingiriko wa ku pulana lowu hlanganisiweke ya ku antswisa. Hi ku endla hi nghingiriko lowu masipala u fanele ku tiyisisa leswaku tindlela leti nga fanela ta midiya (xik. Xitichi xa rhadiyo xa vaaki, maphepha ya mahungu endzeni ka akhawunti ya masipala na swin?wana na swin?wana) swi tirhisiwa leswaku mahungu ya ta kota ku fikela vanhu vo tala hi laha swi nga kotekaka. Ku hava lava swi va khumbhaka lava faneleke ku titwa va nga laviwi kumbe va nga ri va nkoka. Eku hlawuleni ka nghingiriko lowu nga fanela ya midiya, masipala u fanele ku languta nxavo wa ku tirhisa matirhelo lawa ya muchini. Xikombiso, swi nga va swa nxavo wa le henhla ngopfu ku hangalasa mhaka eka phepha ra mahungu, hikokwalaho leyi yi nga mhaka leyi nga ta ka yi nga hi pfuni.
Vanhu hinkwavo lava swi va khumbhaka na lava swi tsakelaka va ta rhambiwa ku va kona:
Mihlengeletano ya vaaki na lava swi va khumbhaka va fanele ku rhambiwa leswaku va ta tsarisa tani hi swirho swa foramu ya vuyimeri bya IDP. Masipala na yena u fanele ku endla mahungu ya lava nga ta ka va nga vi kona tani hi foramu ya vuyimeri, kambe va ta lava ku tsundzukiwa eka switeji swo hambana ? hambana swa nghingiriko wa vufambisi.
Matirhiselo ya ririmi leri nga fanela:
Matirhiselo ya ririmi leri nga fanela swi pfumelela hinkwavo lava swi va khumbhaka ku va kona va nchunchekile. Komiti ya vurhangeri ya IDP yi fanele ku tsundzuka xilaveko xa ku kumisisa toloki leyi nga ta yimela nkarhi laha van?wana va lava nga ta va kona va nga ta ka va nga nchunchekangi hi matirhiselo ya ririmi rin?wana.
Ku hlawula ndhawu ya kahle:
Tindhawu ta nhlangeletano ya vaaki ti ta ku byela leswaku vanhu va ta ta hi xitalo. I swa nkoka ku ri ndhawu leyi yi nga kamberiwa ku olovisela hinkwavo lava swi va khumbhaka. Xik. Yi fanele kuri vanhu va kota ku fika loko va tirhisa swikhandziyi swa hinkwavo leswaku lava pfumalaka mimovha ya vona va ta kota ku fika.
Ku hlawuriwa ka nkarhi wa nhlengeletano
Nkarhi lowu wa nhlengeletano ya foramu ya vayimeri va IDP wu fanele ku angarheta vanhu hinkwavo na swirho. Komiti ya vurhangeri bya IDP yi fanele ku sungula nkarhi lowu koriwisaka vanhu hi xitalo ku ri va nga khoma nhlengeletano. Masiku ya ku hela ka vhiki ma fanele ku tsundzukiwa.
Loko nhlengeletano wa vuyimeri bya IDP wu lehile ngopfu ku ta fanela ku nyikiwa swo dya, ku fanele ku tsundzukiwa leswi tsakelaka hi vanhu Xik. Halaal,matsavu na swin?wana na swin?wana.
Vayimeri va komberiwa ku vikela vanhu na swirho swa tinhlengeletano ta vona
Ku pfumelela nkarhi wa kahle wa vuyimeri bya ku va kona, vaaki na vayimeri va lava swi va khumbhaka va fanele ku nyikiwa nkarhi wo ringanela (mavhiki 2-4) ku ri va lunghiselela nhlengeletano kumbe chapu na ntlawa, vaaki na tihuvo leti va nga ti yimela, mhaka leyi yi nga si vulavuriwa na vuyimeri ya vurhangeri bya IDP. Leswi swi fanele ku tsundzukiwa loko nongonoko na nkarhi wu antswisiwile. Swilaveko swa vuyimeri ku ri va nyikana hi xiviko eka lava va yimeriwaka eka leswi nga ta tekiwa endzhaku ka chapu / nhlengeletano ya vuyimeri bya foramu ya vurhangeri bya IDP yi fanele yi katsiwa eka milawu ya ku tikhoma.
Nkarhi wa lava swi va khumbhaka ka vulavula ematshan?weni ya tsalwa leri nga tshahiwa.
Tidokumente leti nga tshahiwa ti fanele ku kumiwa hi vanhu hinkwavo, vaaki na lava swi va khumbhaka. Ku fanele ku nyikiwa mavhiki manharhu leswaku komiti ya wadi,, ntlawa wa lava swi va khumbhaka na mintlawa leyi swi tsakelaka na vaaki ku burisana hi nawu lowu nga tshahiwa eka tsalwa eku hangalaseni, na ku vulavula hi vona. Foramu yi nga si hetisisa ntshaho. Nkarhi wu ta vekeriwa etlhelo eka nongonoko.
Tinhlengeletano ta huvo leti faneleke ku amukeriwa.
Tinhlengeletano ta huvo leti nga amukeriwa hi IDP ti fanele ku pfuleriwa vanhu hinkwavo.
Dokumente ya IDP ri fanele ku fikeriwa hi lava swi va khumbhaka hinkwavo.
Tikhopi ta IDP leti nga hetiseka ti fanele ku va kona eka vaaki hinkwavo na lava swi va khumbhaka. Swi nga pfuna ngopfu ku komisa leswi nga ta humelela endzhaku ka ku pulana xik. Xivono xa masipala, swikongomelo na swin?wana na swin?wana eka tindzimi yo hambana hambana leti fambelanaka na xifundza xexo xa masipala.
Ku khutaza vaaki va kona.
Mfumo wa masipala, ku ya hi komiti ya IDP na tikhanselara, va fanele ku tirhisa matshalatshala hinkwawo, ehenhla na ku tlula ku vumba xiyimo xa lexi nga fanela, ku khutaza vaaki leswaku va va kona.
Ku khutaza ka ntiyiso ku fanele ku va eka mintlawa ya rihanyo leyi nga hlanganisiwa kahle na leyi nga riki na matimba lama faneleke ku tlakusa ku rhandza ka vaaki. Xik. Ndlala, va vasati, swigono, lava nga ni malembe yo karhi (lavantshwa, swisiwana na vadyuhari) na van?wana na van?wana masipala u fanele ku kumisisa tindlela ta ku tiyisisa vuyimeri bya vona eka Foramu ya vuyimeri bya IDP
Wun?wana wa maendlelo yo tirha hi wona lama tiyisisaka ku va kona ka ntlawa lowu i ku fambisa ti-NGO kumbe vanhu lava tirhaka va karhi va tiyimiserile leswi yimelaka leswi va swi rhandzaka.
SWILETELO SWA KU LANGUTANA NA KU VA KONA KA VAAKI
Ku va kona ka vaaki a ku ringanana hi ku fambelana eka xiteji xin?wana na xin?wana xa ku pulana naswona a hi tindlela hinkwato ta ku va kona ti fanelaka xitepe xin?wana na xin?wana xa ku pulana. Ku hunguta ntsengo wa ku va kona, ku hunguta ku karhala, na ku nangutisisa ntikelo wa ku va kona maendlelo yo tirha hi wona ya ku va kona ya fanele ku hambana ku suka eka xiteji lexi ku ya eka xin?wana. Komiti ya vurhangeri bya IDP yi fanele ku twisisa kahle xiletelo xa III (maendlelo) ku ri kona na switirho swa ku va kona swa swiyimo swo hambana hambana. Swiletelo leswi landzelaka swi nga pfuna vaMasipala ku tiboha hi switirho leswi nga fanela swa swiyimo swo hambana hambana.
Xiyimo xa ku pulana Maendlelo yo tirha hi wona ya ku va kona
Ku Xiyaxiya
Tinhlengeletano ta vaaki leti nga hleriwa hi tikhanselara.
Tinhlengeletano ta lava swi va khumbhaka
Matshalatshala
Tichapu ta xiyimo xa matshalatshala ya xifundza, hi vayimeri va vamasipala hinkwavo, xiphemu xa provhinsi na tindzawulo ta tiko na vayimeri lava nga hlawuriwa va lava swi va lavaka na vanhu va mitirho.
Vayimeri va Foramu va IDP eka mfumo wa muganga.
Ku hlohletela njekanjekisano wa hangalaso ku ya hi swilo swo fana na tihuvo ta ku yingisela, nhlengeletano ya va maphepha ya mahungu na swin?wana na swin?wana.
Ku Pulana Projeke a Tiprojeke / minongonoko hi masipala wa xikeyili xo anama.
b Tiprojeke ta muganga ta vaaki.
Tikomiti ? ntsongo ta xitekiniki hi vayimeri vatsongo va lava swi va khumbhaka eka mintlawa / kumbe vaaki va xikhale.
N?wangulano exikarhi ka tikomiti leti hlawuriweke na vaaki lava swi va khumbhaka / lava swi va bohaka.
Ku hlangana
Foramu ya vayimeri bya IDP.
Ku amukela
Mbulavulo wo anama wa vaaki / switsundzuxo swa ndlela eka tikomiti hinkwato / mintlawa ya lava swi tsakelaka.
Nkarhi wa ku vulavula na vaaki na mintlawa ya lava swi va khumbhaka.
Ku kambela na ku sungula
Foramu ya vuyimeri bya IDP
Nghingiriko wa Programu ya ku 5. KU TSHAHA PROGRAMU YA
Pulana tirha hi Xivumbeko xa KU TIRHA.
Nkarhi na
Switirhisiwa leswi
XIVUMBEKO lavekaka
Programu ya ku tirha i xiphemu xa nghingiriko wa ku pulana kutani ku hava xin?wana ehandle ka pulani ya bindzu lexi hlamulaka swivutiso: xana i ncini lexi faneleke ku endliwa, rini, xi ta teka nkarhi wo tani hi kwihi, i mani a nga na vutihlamuleri, i mani a katsiwaka naswona i switirhisiwa swihi leswi faneleke ku tirhisiwa. Programu ya ku tirha yi fanele ku tiviwa hi vatlangi hinkwavo lava nga kona eka nghingiriko wa IDP ka tiyisisa ku va kona na ku ringanana. To tshaha programu ya ku tirha i swa nkoka ku tivana na ku twisisa, xiletelo xa III na ku tsundzuka Xivumbeko xa xifundza. A hi mahungu hinkwavo lama lavekaka eka programu ya ku tirha ya nga va kona hi xiyimo xa ku lulamisa. Migingiriko yin?wana yi nga katsiwa yi tlhela yi hlamuseriwa endzhaku. xik. Ntsena loko timhaka ta nkoka ti tiveka, xana xilaveko xa vundzeni bya vuxiyaxiya byi va lebyo hlantsweka eka komiti ya IDP na ku amukeriwa hi komiti nkulu ya huvo kumbe meyara kumbe komiti leyi nga hlawuriwa hi tikhanselara.
A MIGINGIRIKO YO LULAMISA NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU.
Leswi faneleke ku kumiwa leswi nga fanela.
Programu ya ntirho lowu nga vekiwa ehenhla ka swiphemu swa IDP na migingiriko ya ku pulana yi katsa na:
Migingiriko / mitirho / leswi nga ta endliwa ku lunghiselela, ku ti boha na ku hetisisa nghingiriko wa pulani yin?wana na yin?wana.
Vito ra munhu loyi a faneleke ku fambisa, ku letela na / kumbe ku tsala migingiriko ya ku pulana.
Siku ro sungula na nkarhi lowu nga ta tekiwa.
Mavito ya vanhu / swivumbeko leswi faneleke ku katsiwa naswona njhani (xik: ku ya eka nhlengeletano / ku vulavula) na;
Switirho leswi lavekaka (vatsundzuxi / tindhawu / ku sweka / swa timali / ku hundzuluxa) na ntsengo wa nxavo.
Tafula kumbe xivumbeko xi nyikiwile eka Namarheto wa 2
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Mufambisi wa IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP va fanele ku:
Tsundzuka migingiriko ku ya hi xiyimo na mikarhi leyi nga susumetiwa ku suka eka xiletelo xa III na mbulavulo wa xifundza.
Ku nyikana hi programu ya migingiriko wa chapu ya Xivumbeko xa xifundza.
Va vulavula va tlhela va pfumelelana hi programu ya Xivumbeko xa xifundza tani hi masungulo ya programu ya masipala.
Amukela programu ya ku tirha eka timhaka ta muganga ku tsundzukiwa Xivumbeko xa DM.
Ku hetisisa programu ya ku tirha hi:
Ku tsundzukiwa ka swivumbeko swa tihuvo na ku hlamusela mitirho na vutihlamuleri endzeni ka swivumbeko sweswo.
Ku katsa ku ringanisa migingiriko.
Ku katsa ku va kona ka vaaki, no
Tivisa switirho leswi lavekaka (vatsundzuxi, ndhawu, swakudya)
B SWILETELO LESWI NGA ENDZENI
Timhaka leti faneleke ku tsundzukiwa hi Xivumbeko xa nkarhi na programu ya ku tirha.
Tafula ra Xivumbeko xa mikarhi ra Xinamaketo xa 1 ri fanele ku tsundzukiwa loko ku tshahiwa programu ya xivumbeko na wa ku tirha.
Programu ya ku tirha yi fanele ku tsundzuka timhaka ta muganga (xik. Ku khomiwa ka nhlengeletano ya huvo) swi tlhela swi ringanisiwa hi nkarhi hi nghingiriko wa bajete ya masipala, ku tsundzukiwa mali leyi faneleke ku bajeteriwa migingiriko tani hi xiphemu xa nghingiriko wa IDP.
Ku tiyisisa leswaku leswi va nga ta swi kuma swa nghingiriko wa IDP a yi korwisa eka masipala, Huvo ya masipala yi ta lava ku tsundzuka na ku kombela ku hundzuka ka leswi nga ta kumiwa eka yona nghingiriko lowu ku ri leswi swi humelela hi ehleketa nghingiriko lowu nga tsundzukiwa eka xiphemu xa laha leswi nga ta kumiwa hi xiphemu xa xin?wana na xin?wana:
Ku nyikana eka Foramu ya vuyimeri bya IDP, ku kombisa leswaku nghingiriko lowu yi nga humela emahlweni ntsena loko yi amukeriwile.
Swi tsariwile etafuleni swi tlhela swi kaneriwa hi huvo ya masipala.
I swa nkoka ku ri loko huvo ya masipala yi tsundzuka leswi nga ta kumiwa endzhaku hi nghingiriko wa IDP, nghingiriko lowu yi humela emahlweni kutani a yi yimisiwanga hambi leswi kumeka endzhaku swi nga korisi. Swivulavulo swo huma eka huvo ya masipala swi ta katsiwa eka vona swi xiyaxiyiwile.
Nghingiriko wa
Ku Pulana 6. ENDLELO LERI NGA TIRHISIWAKA
Endlelo leri nga tirhisiwaka NA TINDLELA TA KU
na tindlela ta RINGANISA
XIVUMBEKO ku ringanisa
Nghingiriko wa pulana ya IDP i nghingiriko wa muganga, lowu lavaka leswi nga kumiwaka na nseketelo wo huma eka swiphemu swa switeji swo hambana hambana swa mfumo. Ku nga si sunguriwa hi nghingiriko wa ku pulana masipala u fanele ku twisisa laha ku ringana ku faneleke ku va kona naswona njhani, laha endlelo leri nga tirhisiwaka, leswi swi kumiwa. Ku ringanana ka tindlela na maendlelo yo tirha hi wona lama ku nga xiphemu xa nghingiriko wa ku pulana na xivumbeko . Swi fanele ku kumiwa exikarhi ka masipala wa muganga na wa xifundza, naswona vanhu hinkwavo lava swi va khumbhaka va fanele ku byeriwa hi ku ringanana loku.
Ku na tinxaka timbirhi letikulu ta ku ringanisiwa leti lavekaka.
Exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi khumbiwaka ku tiyisisa leswaku ku pulana ka vona na timhaka leti ti langutisiwile ti tlhela ti vulavuriwa hi ku katsana. Xifundza xi na ntirho wa ku tiyisisa leswaku ku ringanana exikarhi ka masipala wa muganga ku ta va kona rini.
Exikarhi ka mfumo ? muganga (vamasipala / swifundza) na swiphemu swi?wana, ngopfu ngopfu xiphemu xa xifundza ? nkulu / tiko na tindzawulo na lava nyikanaka hi ntirho (xik. ESKOM, Telkom) ku tiyisisa leswaku IDP yi va eka xiyimo xa xin?wana na nawu wa tiko na wa xifundza ? nkulu na swivumbeko leswaku swi ta tsundzukiwa eka ku avelana ka bajete ya tindzawulo na minyikelo ya ku langutisa swo karhi. Ndzawulo ya provhinsi ya mfumo wa muganga yi fanele ku langutisiwa ku tiyisisa swiphemu hinkwaswo ngopfu ? ngopfu tindzawulo na ku twisisa swilaveko swa ku ringanana na ntirho wa vona exikarhi ka nghingiriko wa muganga wa IDP
A MIGINGIRIKO YA KU LUNGHISELELA NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU.
Swilaveko swa leswi nga ta kumiwa
Leswi nga ta kumeka swi hlamuseriwile etlhelo eka tinxaka timbirhi ta ku ringanisa (exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi faneleke / exikarhi ka mfumo wa muganga na swiphemu swin?wana / lava nyikanaka hi switirhisiwa):
Programu ya vatlangi lava faneleke ku katsiwa eka nghingiriko wa ku ringanisa.
Ku ringanisa swiendliwa (tani hi mahungu lama khulukaka na ku katsana ka migingiriko) ku ya hi swiphemu na ku kombetana hi nkarhi na vatlangi lava nga ta katsiwa.
Endlelo leri nga tirhisiwaka ra ku pfuna hi mpfilungano na ku ringanisa vatlangi vo hambana hambana.
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Nghingiriko wa ku fika eka tindlela ta ku ringanisa leti ku nga pfumelelana hi tona ku tirhisana na nghingiriko wa hangalaso ya ku fika eka Xivumbeko .
Komiti ya IDP ya vurhangeri ku tivisa ku ringanisa swilaveko eka xiyimo xa xifundza ya chapu ra xivumbeko leyi nga vekiwa eka xiletelo xa III xa maendlelo.
Eka chapu:
Ku katsa programu ya swilaveko swa ku ringanisa na ku vulavula hi maendlelo yo tirha hi wona na ku tiyisisa ku ringanana.
Ku pfumelelana hi endlelo leri nga tirhisiwaka hi nkarhi na vatlangi lava faneleke ku katsiwa, na
Nsusumeto wa njekanjekisano na tirhelo ra muchini ra ku herisa mpfilungano kumbe ku hambana exikarhi ka masipala wa muganga na xifundza xa muganga.
DM yi va kona nhlengeletano, ku vulavula loku tsariweke ni provhinsi na tindzawulo ta tiko na vanyiki va mitirho ku kunguhata ku ringana ka masipala na xifundza, na swilaveko na leswi nga yimeriwa na ku pfumelelana hi maendlelo yo tirha hi wona.
Masipala un?wana na un?wana ku tsundzuka ku ringanana loko va tshaha programu ya ntirho hi xivumbeko xa nkarhi.
B LESWI NGA NDZENI KA SWILETELO
Milawu ya ku ringanisa
Swilaveko swa ku ringanisa swi fanele ku tsongahatiwa ku ri swilaveko swa ku lawula eka xiyimo xa vufambisi.
Matirhelo yo hambana ? hambana ya mafambiselo ma ta fanele ku ringanana ko hambana hambana.
Leswi swi vula leswaku hi langutisa ku ringanisa tirhelo.
Ku veka ntsengo wa swilo leswi ringananaka (tani hi tichapu / tinhlengeletano) ku ya eka mali leyi nga ehansi na nkarhi lowu lavekaka.
Ku tirhisa mbulavulo lowu nga kambirhi riqingho / elektroniki / mbulavulo wa ku tsariwa hi laha swi kotekaka.
Mitirho laha va vi kona vo tala lava humaka eka tindhawu to hambana na swiphemu leswi lavaka muleteri loyi a swi tivaka. Muleteri u fanele ku va ni vutihlamuleri bya maphepha.
Ku vumbiwa ka swivumbiwa leswi katsaka swifunfza ? nkulu, swifundza na vamasipala na swin?wana na swin?wana va nga swi kota ku va tindlela leti kotekaka.
Vamasipala, va xifundza na muganga, va fanele ku ringanana eka xiyimo xa ? mbirhi na muakelani wa masipala eka timhaka leti va khumbhaka ha vumbirhi.
Vanhu lava nga susumetiwa lava lavaka ku katsiwa eka nghingiriko wa ku ringanisa.
Exikarhi ka masipala na swifundza leswi nga fanela:
Mufambisi wa xifundza wa huvo ya IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP
Mufambisi wa huvo ya muganga ya IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP.
Xivandla xa PIMS ya vatirhi va ku pulana.
Exikarhi ka mfumo-muganga na swiphemu / vatirhi lava nyikaka vutivi.
Mufambisi wa IDP wa muganga.
Mufambisi wa xifundza-ntsongo wa IDP.
Muleteri wa provhinsi kumbe wa tiko eka vatirhi va hofisi ya ndzawulo.
Vatirhi va kulu va hofisi lava fanelaka ku nyika ntirho [ESKOM, Tihuvo ta swa Mati, Telekom sw. n. sw.]
Eka tinxaka letimbirhi leti ringananaka (exikarhi ka vamasipala na swifundza kumbe exikarhi ka mfumo wa muganga na swiphemu swin?wana kumbe eka vanyiki va mitirho) mitirho ya vona i yikulu ku tiyisisa ku ringanana ka le xikarhi ka masipala wa xifundza.
Mufambisi wa IDP u fanele ku tiyisisa mhaka ya muganga leswaku ku va na ku ringanana.
Ndzawulo ya Provhinsi ya mfumo wa muganga yi langute mhaka ya nkoka tani hi muleteri ku tiyisisa ku ringanana eka xiyimo xa le henhla xa xifundza - ntsongo na le xikarhi ka swifundza ? ntsongo leswi nga endzeni ka provhinsi.
Laha va nga na xiyimo xa lexi ringanaka, Swivandla swa PIMS (Xivandla xa Vuseketeri bya Vufambisi bya Vupulani na ku Tirhisa) leyi nga sunguriwa eka xiyimo xa xifundza, va nga seketela vufambisi na ku ringanisa ka ndlela.
Swifundza leswi pfumalaka xivandla xa PIMS swi fanele ku hlawula munhu loyi a nga swi kotaka ku fambisa nghingiriko wa ku ringanisa
Laha mhaka leyi yi nga ehansi ka masipala wa xifundza lexi nga tala (xik. Xifundza lexi nga sunguriwa xintshwa) masipala u fanele ku thola masipala loyi a nga fambelanaka na swona kuri a ta yimile masipala na DM
Nsusumeto wa ku ringanana ku ya xiphemu.
Hikokwalaho ka xiyimo xo hambana eka xiphemu xin?wana na xin?wana ku ringanana ku nga va swa nkoka ngopfu kumbe swi nga vi swa nkoka na endlelo leri nga tirhisiwaka leri nga fanela swi ta hambana. Tafula leri ri susumeta swilaveko switsongo swa ku ringanisa ku ya hi xiphemu. Mikarhi leyi nga vuriwa laha hansi yi vula ku susumeta programu ya nkarhi lowu nga kombiwa eka xinamaketo xa 1.
XIPHEMU
NKARHI MAVHIKI
MIGINGIRIKO YA KU RINGANISA
MASIPALA WA MUGANGA/ XIFUNDZA
MFUMO WA MUGANGA SWIPHEMU SWI N?WANA
th
Mahungu ya timhaka ta ku longoloxa ku ya eka DC
th
Miehleketo ya ku hlangana eka swiletelo swa muganga
? 18th
Chapu ra matshalatshala ya xiyimo xa xifundza rd ? 27th
Tiprojeke ta ku pulana eka swikatsiwa swa xitekiniki th ? 30th
Programu ya xitekiniki ehansi ka vutihlamuleri bya provhinsi / tisekitara ta tindzawulo ta tiko.
Ku nyikana ka nxaxameto wa IDP
th ? 36th
th ? 37th
Ku endliwa ka xiyimo xa xifundza nkomiso wa ti-IDP ta muganga
Nghingiriko wa ku
Pulana Nawu lowu bohaka 7.NAWU LOWU BOHAKA
wa swilaveko swa WA SWILAVEKO SWA
ku pulana KU PULANA
etikweni na le ka ETIKWENI NA LE KA
XIVUMBEKO provhinsi PROVHINSI
Ku tiyisisa leswaku milawu hinkwayo leyi bohaka ya tiko na provhinsi na yin?wana milawu, minongonoko, matshalatshala na mali leyi nga kona swa tsundzukiwa eka nghingiriko wa IDP ya masipala kutani va fanele ku tiva hi mahungu. Kuri va tlakusa na ku hunguta nxavo. Swifundza swi fanele ku nyika vamasipala mahungu lama lavekaka.
A MIGINGIRIKO YA LESWI NGA TA KUMEKA ENDZHAKU
Swilaveko leswi nga susumetiwa
Nongonoko lowu nga hlanganisiwa wa xifundza - ntsongo ni nawu wa tiko na provhinsi ku katsa na nkhetekanyo wa swilaveko (swilaveko swa pulani ya xiyimo xa masipala, swilaveko leswi swi nga eka nawu tani hi xiphemu xa IDP ku tirhisana na xivumbeko xa ntirhisano, ku endlela ku tatisa hi swa nkoka) (Programu ya nawu wa tiko, vona xinamaketo xa 3)
Programu ya milawu yin?wana, minongonoko na tidokumente.
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
DM hi ku seketeriwa hi muleteri wa IDP wa provhinsi ku lulamisela programu ya nawu wa provhinsi na mahungu man?wana ya nkoka ya xifundza tiko eka chapu ra XIVUMBEKO
DM yi fanele ku yisa programu ya chapu ra xivumbeko , na ku tivisisa hi masipala na tindzawulo ta sekitara ta provhinsi, tani hi nawu kumbe minongonoko kumbe swa timali kumbe vanhu lava ku nga vulavuriwaka na vona.
B SWILETELO SWA LESWI NGA ENDZENI
Tirhisa mikarhi ya ku nghenelela ka tisekitara ta tiko na provhinsi ka sungula vanhu lava u nga vulavula hi ku ringanana na ku tshaha swilaveko swa mahungu ya tidokumente ta milawu, minongonoko na timali, ku tiyisisa leswaku IDP yi kongomisani na sekitara ya swilaveko naswona yi nga tshuneta bajete ya sekitara.
Nghingiriko wa ku
SWILETELO SWA LESWI Ntsengo wa Pulana
NGA ENDZENI mali ya nghingiriko wa ku Pulana XIVUMBEKO
Ntsengo wa nghingiriko wa IDP wu fanele ku bajetiwa hi masipala. Bajete yi pfuna tani hi tshalatshala ra ku endla xikombelo xa ku katsiwa ka timali leti humaka eka xiyimo xa provhinsi na tiko. Swi nga pfuna na mufambisi wa masipala ku langutisisa kuri ntsengo wa ku pulana wa twisiseka hi ku fambisana ka swin?wana swa tibajete. Loko nkarhi wun?wana ntsengo wa ku pulana wu vonaka exiyin?weni xa le henhla, munhu u fanele ku langutisisa nghingiriko wa IDP leyi nga ehansi hi ntsengo kumbe munhu u ta fanela hi ku kombela ku pfuniwa eka vanhu van?wana.
A MIGINGIRIKO YA KU LUNGHISA NA LESWI NGA TA KUMIWA.
Swilaveko leswi nga ta humelela endzhaku
Programu ya swilo swa mali leyi nga tirhisiwa eka ntsengo wa yuniti, tinomboro ta tiyuniti na mali ya ntsengo wa swilo eka mhaka yin?we.
Mali yin?wana leyi nga ngeteleriwa.
Bajete ya nkoka / matirhiselo ya swilo leswi nga langutiwa.
Mali ya vatsundzuxi
Mali ya valeteri
Mali ya PIMSS ya mitirho ya kontraka
Mali ya ku hangalasa mahungu
Mali ya tichapu na tinhlengeletano
Mali ya ku kandziyisa
Nghingiriko lowu nga susumetiwa
Leswi lavekaka swi fanele ku kombisiwa eka ?Programu ya xivumbeko xa nkarhi na swilaveko swa switirho? ku endlela ku pulanela migingiriko.
Ku langutisiwile tafula rero, ntsengo wu ta hlayiwa wu tlhela wu komisiwa ku ya hi muxaka wa matirhiselo ya timali.
Loko ku ve mali hinkwayo hi le henhla, komiti ya vurhangeri yi ta fanele ku vulavula hi tindlela na matshalatshala ya ku kuma migingiriko leyi nga kumbe ku larisa nghingiriko lowu migingiriko ya ku pulana ka ku tshaha.
B SWILETELO SWA LESWI NGA ENDZENI
Tani hi leswi swi nga kotekiki ku nuhetela mali ya ku pulana ku nga si sungula nghingiriko wa ku pulana hi bajete ya nghingiriko wa IDP yi ta ringanisa.
Bajete ya nghingiriko wa IDP ya vukulu bya masipala wa nkhetekanyo B (hi ku wu ringanisa ku nga va ni vanhu va 100 000) mali a yi fanelanga ku hundza R200 000,00.
Swilaveko swa mahungu swi durha ngopfu. Leswi I ntiyiso eka matiko muganga laha mahungu yo karhi ya nga kona. Eka timhaka leti munhu u fanele ku tiva leswaku a hi mahungu lama nga fanela ku laviwa eku sungula ka nghingiriko wa IDP ya masipala lontshwa. Ku pulana ko twisiseka ku nga endliwa kahle hi langutile ku ringanisa ka vuswikoti.
Mali ya ku va kona yi nga kona yi nga vekiwa eka xiyimo xa va vi kona lava nga swi kotaka va tivisiwa leswaku mhaka leyi yi le ka ku rhandza ka vona ku va va katsiwile eka nghingiriko wa ku pulana kutani a hi ntirho lowu va faneleke ku wu hakeleriwa.
Ku na tindzawulo to hlaya na vayimeri lava kumaka xiphemu xa swilaaveko swa ku pulana leswi pfalaka nghingiriko wa IDP. Vaan?wana va vayimeri tani hi DLA, DWAF, CMIP, LED, ISRD, na swin?wana na swin?wana va yimeriwile ku pfala xiphemu xa ntsengo wa ku pulana, swi tlakusiwile leswaku mintsengo ya ku pulana yi kongomisiwile ku ya hi swilaveko.
XIVUMBEKO
Xivumbeko hi rona tsalwa leri ringanisaka nghingiriko wa ku pulana exikarhi ka vamasipala na le xikarhi ka masipala na xifundza lexi nga fanela. Xivumbeko xi fanele ku antswisiwa eka chapu leri nga hlanganisiwa naswona yi boha masipala wa xifundza na wa muganga.
A MALUNGHISELELO YA MIGINGIRIKO NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU
Leswi lavekaka leswi nga ta kumiwa endzhaku
Manghenelo
Programu ya xivumbeko
Endlelo leri nga tirhisiwaka na tindlela ta ku ringanisa na ku tsundzuka (vona kavanyisa ka 6)
Tipulani leti bohaka ta xinawu na swilaveko swa ku pulana (vona kavaanyisa ka 7)
Milawu na swilandzelelo swa ku kambisisa nghingiriko wa ku pulana na Xivumbeko xa ku cinca.
Nghingiriko lowu susumetiweke
Nhlengeletano wa xifundza wa vafambisi va IDP:
Nghingiriko wa ku pulana na nghingiriko wa ku vulavula.
Nghingiriko wa ku seketela
Vamasipala va tshaha milongolongo ku ya hi swilaveko swa ku ringanisa
Xifundza xi fanele ku lulamisa chapu na programu ya wa nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana.
Chapu ya xivumbeko xa xifundza ku:
Lulamisa minongonoko ya vun?we na ku pfumela eka programu ya Xivumbeko .
Ku vulavurisa na swilaveko swa ku ringanana na endlelo leri nga tirhisiwaka, na
Ku antswisa na ku pfumelelana hi nawu lowu bohaka na tidokumente leti lavekaka.
Ku amukeriwa ka xivumbeko hi huvo ya xifundza.
Xivumbeko lexi nga ta tsundzukiwa hi vamasipala hinkwana lava nga eka mindzilikano ya xifundza loko a ri ku lulamiseleni nghingiriko wa ku pulana.
B SWILETELO LESWI NGA ENDZENI
Programu ya Xivumbeko i nkomiso wa programu ya migingiriko ya xifundza na programu ya migingiriko ya masipala leyi languteke migingiriko ya xifundza hinkwaxo lexi, lavaka ku tekiwa xikan?we hi nghingiriko lowu landzeriweke. (xik chapu ya xifundza hinkwaxo). Hi marito man?wana xitirho xa ku ringanisa exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi lavekaka.
Tindlela na milawu ya ku kamba nghingiriko wa ku pulana na mihundzulo ya xivumbeko .
Masipala un?wana na un?wana u ta va na vutihlamuleri bya ku kamba nghingiriko wa vona ya ku pulana na ku tiyisa leswaku nghingiriko wa ku pulana ka landzeleriwa tani hi leswi ku nga pfumelelana.
Tindlela leti nga susumetiwa ta ku hambana:
Sungula komiti ya vafambisi va IDP lava hlanganaka ku langutisa ndlela na ku ehleketa hi leswi fanelaka ku hundzuriwa
Masipala un?wana na un?wana ku tivisa masipala wa xifundza hi ku hambana ka programu ya migingiriko leyi khumbhaka migingiriko ya xifundza hinkwaxo. xik. Ku tlhelerisiwa endzhaku ka timhaka ta masipala leti nga lemukiwa na chapu ya matshalatshala ya swilaveko leswi nga tlheriseriwa endzhaku.
DM yi na matimba ya ku teka xiboho xa leswaku ku hundzuka ku ta va hi nghingiriko wa njhani naswona va hundzisela nghingiriko emahlweni kumbe va humela emahlweni hi nongonoko lowu va nga pfumelelana hi wona, kumbe
Vamasipala hinkwavo va fanele ku pfumelelana emahlweni ka Xivumbeko na ku hundzula.
XINAMAKETO XA 1
NKARHI
XIYIMO XA 1: KU LAVISISA
Mavhiki
Ku Pulana Migingiriko 1/1-1/10
/1 Nkunguhato wa mahungu
/2 Ku lavisisa ka vaaki na lava swi va khumbhaka
/3 Ku khomelana
/4 ? 1/6 Ku lavisisa ka masipala
/7 timhaka ta ku landzelana
/8 ? 1/9 Ku lavisisa ka vundzeni
/10 Ku hlanganisiwa ka ku lavisisa ka hakelo
XIYIMO XA 2: MATSHALATSHALA
Ku pulana ka migingiriko 2/1 ?2/10
/1 ? 2/2 Swivono na swikongomelo
/3 Swiletelo swa matshalatshala swa muganga
/4 Ku hlamusela xivumbeko xa switirho
/5 Ku sungula tindlela ta matshalatshala
/6 Ku jekajekisa ka vaaki eka tindlela tin?wana
/7 Tichapu ta matshalatshala ta xiyimo xa xifundza
/8 ? 2/9 Ku lavisisa na ku tiboha
/10 Swiboho swa muganga.
XIYIMO XA3.TIPROJEKE
Ku pulana ka migingiriko 3/1 ? 3/9
/1 Ku vumba projeke ya swipanu swa mitirho
/2 Bajete leyi nga vekiwa ya ku sungula
/3 Ku vumba nsusumeto wa bajete
/4 Ku va kona ka ntlawa wa nkongomiso wa bajete
/5 Vatirhisani va projeke
/6-3/9 Projeke ya swiboho ya vutekiniki
XIYIMO XA 4. KU HLANGANISA
/1 Migingiriko ya ku pulana 4/1 ? 4/14
/1 Ku langutisisa na ku vulavula ko sungula
/2 Ku hlanganisa ka tiprojeke na minongonoko
/3- 4/4 Ku vulavula ka vumbirhi na ku hlanganisa
XIYIMO XA 5 KU AMUKELA
Migingiriko ya ku pulana 5/1 ? 5/6
/1 5/3 Swivulavulo na vufambisi
/4 Ku hlanganisa /hlamula
/5 Ku amukeriwa ka makumu hi huvo
/6 Ku komisiwa ka xiyimo xa xifundza.
XINAMAKETO XA 2
XIYIMO XA 1: KU LAVISISA
Ku lavisisa ku fanele ku teka hi ku ringanisa tin?hweti tinharhu ku heta, migingiriko hinkwayo ya ku pulana yi fanele ku longoloxiwa ku ri yi humelela hi wona nkarhi lowu.
XIYIMO XA 1: LAVISISA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
/1: Ku kunguhatiwa ka mahungu lama nga kona
/ 2: Vaaki na lava swi va khumbhaka eka xiyimo xa vulavisisi
/3: Ku khomelana loku ku nga kona hi mahungu na vaaki / ku lavisisa ka lava swi va khumbhaka
/ 4: Ku anama ka vulavisisi bya masipala
/5: Ku lavisisa ka ndhawu
/6: Ikonomi na swa rihanyo / ku hambana hi xinuna na xisati
/7: Ku tivisa ka timhaka ta masipala
/8: Ku lavisisa ko enta ka timhaka ta ku landzelela: swiletelo swa ku hangalasiwa
/9: Ku lavisisa ko enta ka timhaka ta ku landzelelana: Swiletelo swo karhi swa sekitara
/10: Ku hlanganisa ku landzelelana ka ku lavisisa hakelo
XIYIMO XA 2: MATSHALATSHALA
Matshalatshala ya xiyimo ya fanele ku teka hi ku ringana, tin?hweti timbirhi ku hetisa. Nghingiriko wa ku pulana wu fanele ku longoloxiwa ku humelela hi nkarhi lowu wolowo.
XIYIMO XA 2 : MATSHALATSHALA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
II/2: Swikongomelo swa ku tirha
II/4: Ku hlamusela xivumbeko xa switirho
II/5: Ku vumba matshalatshala ya ku ncincana
II/6: Ku kunguhata tichapu ta xiyimo xa matshalatshala ya xifundza
II/7: Ku vumba xipimelo xa njekanjekisano wa vaaki hi mhaka ya ku cincana
II/8: Ku lavisisa ka ku cincana
II/9: Ku ehleketa hi ku cincana
II/10: Ku tshaha ka matshalatshala: Sekitara ya swilaveko swo karhi
II/11: Ku tshaha ka matshalatshala: swikombiso
II/12: Ku hlanganisa matshalatshala ya swifundza na masipala wa muganga.
Tiprojeke ta xiyimo xa ti fanele ku teka tin?hweti timbirhi ku heta. Migingiriko ya ku pulana ka xiyimo xa ku fanele longoloxiwa leswaku ti humelela hi nkarhi wun?we.
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
III/1: Ku vumba tiprojeke ku vumba swipano swa ntirho.
III/ 2: Ku sungula bajete ya masungulo ya ku avela.
III/3: Ku susumeta ku tshaha tiprojeke.
III/ 4: Ku va kona ka ntlawa wa nkongomiso eka projeke ya ku pulana.
III/5: Ku katsana ka vatirhisani va projeke.
III/6: Swiletelo swa sekitara yo karhi.
III/7: Ku endla swikombiso swa swikongomelo
III/8: Leswi kumekaka endzhaku / nkongomiso lomu swi kumekaka kona.
III/9: Migingiriko leyikulu / nkarhi / vayimeri lava nga ni vutihlamuleri.
III/10: Ntsengo / ku ringanisa ka bajete / tibuku ta swa timali.
XIYIMO XA IV:KU HLANGANISA
Xiyimo xa xiyimo xa xi fanele ku teka hi ku ringanisa mavhiki ya tsevu ku xi heta. Migingiriko ya ku pulana ka xiyimo xa lexi xi fanele ku longoloxiwa eka nkarhi wolowo.
XIYIMO XA IV: KU HLANGANISA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
IV/1: Ku langutisa nsusumeto wa tiprojeke leti nga tshahiwa
IV/2: Ku hlanganisa tiprojeke na minongonoko.
IV/4: Pulani ya lembe ya swa timali.
IV/5: Programu ya mali leyi nga vekiwa hi lembe.
IV/6: Ku hlanganisiwa ka xivumbeko xa ndhawu ya ku antswisiwa.
IV/7: Nongonoko lowu nga hlanganisiwa wa ku antswisiwa ka programu ya Ikonomi.
IV/8: Ku hlanganisiwa ka ndlela na ku hungutiwa / programu ya ku ringana ka vununa na vusati.
IV/9: Programu ya ndhawu leyi hlanganisiweke.
IV/10: Programu ya ndhawu leyi hlanganisiweke ku endlela ku sungula ka vufambisi.
IV/11: Ku kombisiwa ka ku tirha ka vufambisi.
IV/12: Ku hlanganisiwa ka programu ya ku sungula.
XIYIMO XA V: KU AMUKELA
Xiyimo xa ku amukela xi fanele ku teka mavhiki ya tsevu ku heta ku nyikana ka MEC. Migingiriko ya ku pulana ka xiyimo xa lexi ya fanele ku longoloxiwa leswaku ya va eka xivumbeko lexi.
XIYIMO XA V: KU AMUKELA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
V/1: Ku nyika nkarhi wa swivulavulo swa provhinsi / mfumo wa tiko.
V/2: Chapu ya xiyimo xa xifundza xa ku anama (ku katsa vamasipala) ku lavisisa.
V/3: Ku nyikana hi mikarhi ya ku vulavula ka vaaki.
V/4: Ku hlanganisa / ku hlamula swivulavulo swa vaaki, ku huma eka xifundza kumbe swifundzankulu leswi n?wana / tindzawulo ta tiko.
V/5: Ku amukela ka makumu hi huvo ya masipala.
V/6: Nkomiso wa xiyimo xa xifundza xa IDP ya muganga.
XINAMAKETO XA 3
PROGRAMU YA NAWU LOWU BOHAKA WA TIKO
Nkhetekanyo wa Swilaveko
Swilaveko swa Sekitara
Eka pulani ya xiyimo xa masipala
Pulani ya ku tlakusa mitirho ya mati.
Pulani leyi nga hlanganisiwa ya swo famba.
Ku hlanganisiwa ka pulani ya vufambisi bya ku thyaka na
Swikongomelo swa ku antswisa ndhawu (ku ri swi siviwa hi ku pulana tani hi swilaveko leswi nga katsiwaka tani hi xiyimo xa IDP)
Ku pulana ka sekitara leyi faneleke ku katsiwa tani hi xiyimo xa IDP.
Tindlela ta ku lulamisa tindlu na swikongomelo.
Timhaka ta vufambisi.
Matshalatshala ya muganga ya ku tlakusa ikonomi.
Ku hlanganisiwa ka ku pulana tindlela.
Ku hlanganisa ku pulana ka matimba, na
Xivumbeko xa tindhawu.
Ku tirhisana na xivumbeko lexi nga xa ntolovelo
Tipulani ta ndhawu ya ku sungula; na
Tipulani ta vufambisi bya ndhawu.
Ku katsa nkoka wa ku engetela.
VUXOKOXOKO BYO VULAVURISANA HI SWA IDP
VANHU VA NKOKA LAVA KU NGA VULAVURISANIWA NA VONA EKA NDZAWULO
VITO
XIYIMO XA LE NTIRHWENI
RIQINGHO
FEKISI
Mukhomeri wa DDG Vurhangeri ni Nhluvukiso
Dayirekitara:
Vupulani bya Nhluvukiso na LED
VITO
XIYIMO XA LE NTIRHWENI
RIQINGHO
FEKISI
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
Mufambisi
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
VAKONDLETERI VA PROVHINSI VA KA IDP
VITO
XIYIMO XA LE NTIRHWENI
RIQINGHO
FEKISI
KOMITI LEYI YI KONDLETELAKA YA DDP
Hilaha va kombisiweke laha henhla, ku katsa swirho leswi swi landzelaka swo engetela:
VITO
XIYIMO XA LE NTIRHWENI
RIQINGHO
FEKISI
NTLAWA LOWU ENDLAKA NTIRHO ETIKWENI HINKWARO WA PIMSS
VITO
XIYIMO XA LE NTIRHWENI
RIQINGHO
FEKISI
Mufambisi
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
Xirho xa ntlawa lowu endlaka ntirho
VITO
RIQINGHO
FEKISI
Pulani ya swa Rihanyu
